Azərbaycan dastanlarının leksikası

nab fars

Saf, xalis, təmiz.

Sibi-zənəx, püstə dəhan, ləli nab,

Nəfəsi gül kimi, müşk ənbər olsun.

                                (“Mahmudla Nigar”)

naqabil

fars. na-, ərəb. qabil

Qabiliyyətsiz, nalayiq, ləyaqətsiz adam.

Nə lazımdı naqabilə söz deyəm,

Xatirinə ya dəyməyə, ya dəyə.

Sizin olsun eyvan, otaq, alaçıx,

Bizə bəsdi ya kölgəlik, ya dəyə.

          (“Məhəmməd və Güləndəm”)

namə fars

Məktub.

Bir namə yazaram babam şanına,

Qoy qisasım qalsın haqq divanına,

Ölsəm, qat qanımı Novruz qanına,

Ana, mənim dərdim Novruz dərdidir.

                                                       (“Novruz”)

namidar fars

Ad qazanmış, adlı-sanlı, məşhur, şöhrətli, tanınmış.

Bil, ismim Nofəldi, özüm namidar,

Çox ölkələr eyləmişəm tarü-mar.

Mərd iyidlər Bağdadı da dağıdar,

Gəldim, burdan əlləri boş getmərəm!

                                        (“Leyli və Məcnun”)

                              *

Bir pərzad görmüşəm sizin ellərdə,

Çün cismü canimin namidarıdı.

Günəş nişanəli, qəmər misallı,

O cahan xubinin cülvədarıdı.

                                      (“Qurbani”)

namdar

nan fars

Çörək.

Səməndimi mindim, Əlvənə sürdüm,

O gözəl Əlvəndə çadırın gördüm.

Nanını yidim, məjmayısını qırdım,

Güləndəm məni o Kişmirə istəyif.

               (“Məhəmməd və Güləndəm”)

                                    _*

Adam var ki, getməyəsən işinə,

Adam var ki, dolanasan başına,

Adam var ki, ayran tapmır aşına,

Dindirərsən yağlı nanı bəyənməz.

                                (“Abbas və Gülgəz”)

napak fars

Pak, təmiz olmayan; bədəsil, nanəcib.

Dialektlərdə görməmiş mənasında işlənir.

Qarılar cürbəcür olur: Pərcahan, Nurcahan, Zorcahan, Napak qarı, İpək qarı, Köpək qarı... (“Alı xan”)

nəpək

nar ərəb

Od, atəş.

Ay həzərat, gəlin sizə söyləyim,

Yar ucundan atılmışam nara mən.

Deyirlər hər dərdə dərman bulunmaz,

Eləmişəm bu dərdimə çara mən.

                                       (“Müğüm şah”)

                            *

Özün kimi gözəl olmaz dünyada,

Canım qurban olsun o şirin ada.

Aradakı ilqar getməsin bada,

Yandırar ciyərim nara gözlərin.

                              (“Fərhad və Şirin”)

narınc fars

Xoşiyli, acımtıl sitrus meyvəsi.

Sənin duan olsa mənim dalımca,

Saralıb gül rəngim dönməz narınca.

Bəhramam, dönmərəm yarı alınca,

İzin versən, qayıtmaram bu yoldan.

                             (“Bəhram-Gülxəndan”)

                              *

Duruban söygilən narınc, turuncu,

Gəl şadıman eylə könüldə rənci.

Gəl oyna aşıq-qoz, gah da şətrənci,

Gah istəsən, tökək, içək çay, quzu.

                      (“Sayat bəy-Səyalı xanım”)

nas ərəb

İnsan sözünün cəmi; xalq, el, camaat.

Qoca Lələm, nə dərd-qəmə dalmısan?

Hicran qəhri dal qəddini əyibdi.

Nədən bu şəhərin nası gülməyir,

Nə səbəbdən yas donunu geyibdi?

                                                (“Lətif şah”)

nasaq

1. Qadağa.

2. Tövbə.

Səf çəkib huri, mələk,

Pəriyü qılman bəzənib.

Nasaq qılmayın dilimə,

Qoy deyim, dastan bəzənib.

                                        (“Əmrah”)

                           *

Elə çiçək əlvanlı bağça-bağ olmaz,

Oxuyan bülbüllərə heç nasaq olmaz.

Bu bağları görənin sinəsində yağ olmaz,

Açılmış qönçələrin, güllərin, Baxış.

                                           (“Baxış-Leyla”)

nasağ

naseh ərəb

Nəsihətçi, nəsihət verən, öyüd verən.

Özün naseh, kəlamındı imamət,

Səcdə edər ona gündə təmamət,

Əcəb norəstədi, xub qəddü-qamət,

Əcəb şəhla, əcəb şəmayıl Pərim!

                                             (“Qurbani”)

nəccar ərəb

Dülgər.

Bir bülbülün qafil taza gülü düşdü yadına,

Sığındı, bel bağladı qabil nəccar ustadına,

Şahım gördü, pozğun baxır şahin öz qanadına,

Dedi: quşum, kərəm eylə, dərya ümman üstədi.

                                                        (“Abdulla və Cahan”)

                                         *

Əyləşibdir təxt üstündə,

Gözəllər sərdarıdı bu.

Əlləri həyyat naxışlı,

Qüdrətin nəccarıdı bu.

            (“Səyyad və Sədət”)