Məsəllər, deyimlər

İŞTAH DİŞ ALTINDADIR

►İnsanın bir tələbatı ödəndikcə, marağı təmin olunduqca tədricən əlavə istəklərinin ortaya çıxdığını, həvəsləndiyini istehza ilə bildirən ifadə.

İfadənin bir çox dillərə fransız yazıçısı F.Rablenin (1494–1553) «Qarqantua və Pantaqruel» (1532) əsərindən sonra yayıldığı ehtimal edilir.

Böyük yazıçı, İntibah dövrünün görkəmli nümayəndəsi Fransua Rable adıçəkilən romanında Fransa həyatının eybəcərliklərini, cəmiyyətin bütün sosial qatlarındakı ağır mənəvi mənzərəni kəskin satira atəşinə tutmuşdur. Köhnə qaydaları, o cümlədən insan xarakterindəki idarəçiliyi, tərbiyə və məhkəmə sistemindəki naqislikləri tənqid edən F.Rable baş qəhrəmanın bitib-tükənməyən istəklərindən də danışır və «iştah diş altındadır» ifadəsini işlədir.

Romanın çapından sonra bu ifadə məşhurlaşaraq Avropada geniş yayılır. Müəyyən hərəkət nəticəsində insanın hər hansı bir marağı və ya tələbatı ödənirsə, o həvəslənərək başqa şeylər də istəyir. Məhz situasiya «iştah diş altındadır» birləşməsi ilə ifadə olunur. Başqa bir iddiaya görə, bu ifadənin əsl müəllifi Fransanın Le-Man şəhərinin yepiskopu, 1538-ci ildə vəfat etmiş Jerom Manskidir. Fərziyyəyə görə F.Rable gözəl natiq və polemikalar ustası J.Manskidən sonra həmin ifadəni öz əsərinə daxil etmişdir.

Dilimizdə bu ifadənin qarşılığı kimi «Allah verdikcə bəndə gümana gəlir», «Ağzında şirə qalmaq» deyimləri işlənir.