Məsəllər, deyimlər

ALNINA GÜN DOĞMAQ

►Bәxti gәtirmәk, uğur qazanmaq, işləri düzəlib qaydasına düşmək, vәziyyәti yaxşılaşmaq.

İfadәnin mәcazi mәnası məşhur yunan tarixçisi Herodotun təsvir etdiyi bir әһvalatla әlaqәdar meydana gəlmişdir.

Qәdim fars һökmdarı Kambiz Misirә səfərə gedəndən sonra һakimiyyәti maq tayfasına məxsus olan iki adam әlә almışdı. Kambiz öləndən sonra yeddi fars zadәganı (Otan, Aspafin, Qobriy, İntafren, Meqabiz, Gidarn, Dara) hakimiyyət çevrilişi edәrәk һәmin maqları öldürür. Beş gündәn sonra həmin yeddi zadəgan dövlәtin gәlәcәk quruluşu һaqqında müzakirәyә başlayır. Əsas sual bu olur: hansı idarəçilik üsulu daha yaxşıdır – demokratiya, oliqarxiya, yoxsa monarxiya?

Hakimiyyәtin bütün fars xalqına verilmәsini tәləb edən Otan monarxiyanın əleyhinə çıxır. Meqabiz hakimiyyәtin oliqarxiyaya verilmәsini istəyir. Dara isә «hətta demokratik cəmiyyətdə də rәһbər tezliklә «hakimi-mütlәqә çevrilir» deyib monarxiyanı istəyir. Qalan dörd zadəgan da Daranın fikirlərinə tərəfdar çıxır. «Kim hökmdar olmalıdır» məsələsində bu qərara gəlirlər ki, səhər tezdən gün doğanda atlara minib şəhər kənarına çapsınlar, kimin atı birinci kişnəsə, onun sahibi hökmdar olsun.

Yığıncaqdan sonra Dara Ebar adlı bir mehtərini çağırıb deyir ki, bacarırsansa, elə bir hiylə qur ki, mənim atım birinci kişnəsin, hakimiyyət mənə çatsın. Ebar ona maraqlı bir cavab verir: «Ağa, əgər sənin hökmdar olub-olmamağın bundan asılıdırsa, narahat olmağa dəyməz». Ebar gecə ikən Daranın ayğırının çox xoşladığı bir madyanı şəhər darvazasından çıxarıb bir yerdə möhkəm bağlayır. Sonra Daranın ayğırını onun yanına gətirir və onları cütləşdirir.

Səhər tezdən zadəganlar atlara minib şəhərdən çıxırlar. Gecə madyanın bağlandığı yerə yaxınlaşanda Daranın ayğırı qabağa dartınıb kişnəməyə başlayır. Bu zaman digər zadəganlar atlardan düşüb Daraya bir hökmdar kimi baş əyməli olurlar. Beləliklə, Daranın alnına gün doğur.