Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

ABBASŞƏRİF ərəb.

mürəkkəb adların yaranmasında iştirak edən Abbas və fars. Şərif adlarının birləşməsindən yaranmış şəxs adıdır.

ABASŞƏRİF

ABDAL türk.

abdal sözündəndir.

Adətən lüğətlərdə abdal sözünün dilimizdə dərviş, qələndər, avara, sərsəri, dərbədər, səfeh, düşüncəsiz mənalarında olduğu qeyd edilir. Bu da sözün qədim türk dillərundə sadə, avam, yalan, hiyləanlamaz və buna yaxın mənalarda işlənməsi ilə əlaqədardır. Bu gün türk xalqlarının hər birində abdal sözü işlənir. Abdal kişi adı qədim türk tayfalarından birinin (Ağ hun) adındandır. Mənbələrdə Heftal, Heptal, Eftal kimi qeyd edilən etnonim Abdal adının müxtəlif fonetik formalarıdır. Alban tarixçisi Movses Kalankatlı Albaniyada yaşamış abdal tayfasından bəhs etmişdir. Onun yazdığına görə, heptallar (abdallar) Makedoniyalı İsgəndər dövründə (m.ə. IV əsr) buraya köçürülmüşlər. Ağdam rayonunda yerləşən Abdal kəndi haqqında Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğətində verilmiş məlumatda göstərilir ki, suriyalı tarixçi Zaxari Ritor (VI əsr) Şimali Qafqazda Hun əyalətində yaşayan müxtəlif tayfalar arasında türkdilli abdel tayfasının da adını çəkir. Akademik V.V.Bartold abadel/abdal tayfasını hun tayfası sayır. Qazaxlarda, qaraqalpaqlarda, türkmənlərdə və Türkiyədə də abdal tayfa adı olaraq qeydə alınmışdır. XV–XVI əsrlərdə Türkiyənin ictimai-siyasi həyatında abdal tayfası əhəmiyyətli rol oynamışdır. Elmdə hunların abdal qolunun bir hissəsinin Anadoluda yerləşməsi barədə də məlumatlar var. Türklərdə əsasında abdal tayfasının adı duran etnotoponimlər də geniş yayılmışdır. Azərbaycanda Ağdam, Sabirabad, Göygöl, Oğuz, Tovuz, Qubadlı rayonlarında Abdal, Abdallı, Abdalanlı və s. adlı kəndlər, Gürcüstanda Abdallı kəndi, Naxçıvanda və Şimali Qafqazda Abdal dağı, Tovuz rayonunda Abdal çayı məlumdur. Qeyd etmək lazımdır ki, 1923-cü ilə qədər Laçın rayonunun inzibati mərkəzi də Abdallar adlanırdı.

ABD ərəb.

ABDI

ƏBD

ABDIXAN ərəb.

abdı və azərb. mürəkkəb adların yaranmasında iştirak edən arxaikləşmiş xan titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

ABDİ ərəb.

abdi sözü dilimizə tərcümədə qula, köləyə aid olma, köləliklə bağlı olan mənasındadır. Azərbaycanın bəzi bölgələrində Avdi kimi də tələffüz edilir. Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Abdi bu gün yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.

ABDİN ərəb.

abdin (əslində abidin) sözü dilimizdə ibadət edənlər, ibadətlə məşğul olan kəslər anlamına gəlir.

Azərbaycan antroponimikasında Abdin adı ilə yanaşı, tərkibində Abdin adının iştirak etdiyi mürəkkəb şəxs adları da mövcuddur.

ABDİNBƏY ərəb.

mürəkkəb adların yaranmasında iştirak edən Abdin adı və azərb. arxaikləşmiş bəy titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

ABDİNXAN ərəb.

mürəkkəb adların yaranmasında iştirak edən Abdin adı və azərb. arxaikləşmiş xan titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

ABDULBAĞI ərəb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən Abdul və Bağı adlarının (əslində abd əl-Baqi) birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

ABDULBARİ ərəb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən Abdul və Bari adlarının (əslində abd əl-Bari) birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

ABDULCABBAR ərəb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən Abdul və Cabbar adlarının (əslində abd əl-Cəbbar) birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

ABDULCAMAL ərəb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən Abdul və Camal adlarının (əslində abd əl-Cəmal) birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.