Словари
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti
KAMAL ərəb.
kamal (əslində kamal) sözü dilimizdə bir neçə yaxın məna ifadə edir: 1. Kamillik, yetkinlik; 2. Elm, ürfan, fəzilət; 3. Ağıl, zəka, dərrakə; 4. Mükəmməllik, nöqsansızlıq, tamlıq; 5. İnsanın yaxşı, tam, mükəmməl savada və əxlaqa sahib olması.
Kamal müasir Azərbaycan dilində dilimzdə ümumişlək sözlər sırasındadır. Dilimizdə ağıllı-kamallı, kamal sahibi, kamala yetdi və s. kimi ümumişlək ifadələrə tez-tez rast gəlinir. Ən yüksək mənəvi və əxlaqi dəyərlərə malik (adam) mənasında olan Kamal məişətimizdə geniş yayılmış kişi adlarındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKAMAN fars.
kaman (kaman) sözü dilimizdə həm alt tərəfi diz üstünə qoyulub yayla çalınan musiqi alətinin adıdır, həm də oxatan yay mənasındadır.
Klassik ədəbiyyatda çoxişlənən sözlərdəndir (adətən gözəlin qaşları kamana bənzədilir). Kaman kişi adı oxatan yayın adındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKAMANDAR fars.
kaman və dar sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Kamandar (bax: ad – KAMAN; DAR) kişi adı oxatan, mahir atıcı, həmçinin ağasının ox-yayını gəzdirən xidmətçi mənasındadır.
Adın daşıyıcıları arasında XX əsrdə aşıq sənətinin bilicisi, el içində Aşıq Kamandar kimi tanınan Kamandar Həmid oğlu Əfəndiyevin (1932-2000) yaradıcılığına alimlər, sənətşünaslar, musiqiçilər, incəsənət xadimləri yüksək qiymət vermişlər.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKAMYAB fars.
kam (arzu, istək) və yab (yaftan – yetişmək, çatmaq feilinin kökü) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Azərbaycan dilində Kamyab kişi adı, artıq kamına, arzusuna yetişmiş, həmçinin xoşbəxt, bəxtiyar mənalarını ifadə edir. Kamyab adına, əsasən, yaşlı nəslin nümayəndələri arasında təsadüf edilir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKAMRAN fars.
kam (arzu, istək) və ran (randan – sürmək feilinin kökü) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Azərbaycan dilində kamına, arzusuna, muradına yetişmiş, nail olmuş, çatmış, xoşbəxt, bəxtiyar mənalarını ifadə edir.
XX əsrdə Kamran adının məişətimizdə geniş yayılmasına əsas səbəblərdən biri, deyərdik ki, əsrin yemişinci illərində görkəmli türk yazıçısı Rəşad Nuri Güntəkinin “Çalıquşu” əsərinin oxucular tərəfindən həddən artıq sevilməsi olmuşdur. Əsərin əsas surətləri Fəridə və Kamrana olan böyük məhəbbət onların adlarının yeni doğulan körpələrə verilməsi ilə öz ifadəsini tapmışdır. Bu da dilimizin antroponimik vahidlər sistemində mövcud Kamran adının yenidən populyarlaşması ilə nəticələndi. Kamran Azərbaycanda bu gündə dəbdə olan kişi adları sırasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKARLEN
Məlum olduğu kimi, Sovet İttifaqının tərkibində olan digər respublikalarda olduğu kimi, Azərbaycanda da XX əsrin 20-ci illərindən ideoloqların, tanınmış rus inqilabçılarının, bolşeviklərin, siyasi xadimlərin adı, soyadı ilə bağlı yeni-yeni şəxs adları yaranırdı.
Məsələn, Voroşil (bax: ad – VOROŞİL), Klara (bax: ad – KLARA),
Marlen (bax: ad – MARLEN) və s. Karlen də bu qəbildən olan şəxs adları sırasındadır. Kommunizmin ideoloqlarından olmuş Karl Marks və V.İ.Leninin adlarından, daha doğrusu, adlarının başlanğıcındakı üç hərfin birləşməsi yolu ilə yaranmış Karlen adı heç bir məna ifadə etmir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti
KATİB ərəb.
katib sözü dilimizdə bir neçə mənada işlənir: 1. İdarənin, müəssisənin, və ya bir şəxsin yazı-pozu işlərini aparan adam; 2. İclasın və ya yığıncağın protokolunu yazan şəxs. Sovet dövründə hər hansı bir siyasi partiyanın, təşkilatın seçilmiş rəhbərinə, həmçinin icra şöbəsinin, icra strukturunun başçısına da katib deyilirdi.
Katib kişi adı da, addan ənənəvi yolla düzəlmiş Katibə (bax: ad – KATİBƏ) qadın adı da əslində sözün birinci mənası ilə əlaqədar olub, yazı-pozu işləri ilə məşğul olan (şəxs) anlamındadır. Türk xalqlarının antroponimik vahidlər sistemində mövcud Katib kişi adı bu gün məişətimizdə unudulmaqda olan şəxs adları sırasındadır. Qeyd etmək lazımdır ki, Katib adı da, Katibə adı da Azərbaycan antroponimikasına XX əsrin iyirminci illərindən sonra, daha doğrusu, sovet dövründə yaranmış adlardır. Sovet dövründə katib-icra strukturunun başçısı partiya mənsubiyyətinə görə çox böyük vəzifə idi. Bu adı övladlarına qoyan valideynlər sözün, əsasən, rəhbər vəzifə (sahibi) mənasını düşünürdülər. Başqa sözlə, məişətimizə mövcud Katib kişi adı icra strukturunun başçısı anlamındadır. Adın daşıyıcıları arasında Katib Çələbi (1609-1679) Türkiyənin məşhur tarixçilərindən olmuşdur. Türk xalqlarının antroponimik vahidlər sistemində mövcud Katib kişi adı bu gün məişətimizdə unudulmaqda olan şəxs adları sırasındadır. Adın daşıyıcıları arasında Katib Çələbi (1609-1679) Türkiyənin məşhur tarixçilərindən olmuşdur.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKAZBEK qafqaz.
kazbek sözündəndir. Kazbek Qafqazda dağ adındandır.
Bu gün Qafqazın digər respublikalarında olduğu kimi, Azərbaycanın şimal sərhədlərində yerləşən Dağıstan, Çeçenistan və digər qonşu xalqların məişətində də geniş yayılmış Kazbek kişi adı artıq Azərbaycanda yalnız yaşlı əhali arasında rast gəlunən adlar sırasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKAZIMBƏY ərəb.
Kazım və azərb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş bay titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Kazımbəy (bax: ad – KAZIM; BƏY) kişi adı bəy Kazım, Kazım bəy mənasındadır. Adın daşıyıcıları arasında Mirzə Kazım bəy (1802, Rəşt – 1870, St.-Peterburq) XIX əsrdə görkəmli dilçilərdən olmuşdur. Əsl adı Məhəmməd Əli Kazım bəy olmuş Azərbaycan əsilli məşhur rus şərqşünası, tarixçi, türkoloq və filoloq, Rusiya Elmlər Akademiyasının ilk azərbaycanlı üzvü olmuşdur. Mladorossi hərəkatının banisi Aleksandr Kazımbəyin babasıdır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiKƏLƏNTƏR türk.
kalantar sözündəndir. Səfəvilər dövründə şəhər başçısının maliyyə işlərinə, o cümlədən də vergilərin toplanmasına rəhbərlik edən işçilərinə kələntər deyirdilər.
Sonradan Kələntər kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Kələntər bu gün yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır. Hazırda Kələntərov, Kələntərli, Kələntərzadə kimi soyadların kifayət qədər mövcud olması yaxın keçmişə qədər məişətimizdə adın geniş yayıldığına dəlalət edir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti