Məsəllər, deyimlər

SÜRÜNMƏK ÜÇÜN DOĞULANLAR UÇA BİLMƏZLƏR

►Adətən, cəsarətli addım atmağa, düzgün seçim etməyə qadir olmayan və bunu başa düşməyən adamlara münasibətdə istehza ilə işlədilən ifadə.

İfadə böyük rus yazıçısı M.Qorkinin məşhur «Şahin haqqında nəğmə» hekayəsindən qaynaqlanaraq yayılmışdır.

Tədqiqatlar göstərir ki, bu aforizmi Maksim Qorkidən 119 il əvvəl Rusiya Akademiyasının üzvü, şair və tərcüməçi İvan Xemnitser «Kişi və inək» təmsilində işlətmişdir:

Belindəki adamın altında sərilərək

Yıxıldı heç çapmağı bacarmayan bu inək.

Burda qəribə nə var: bilməliydi o nadan,

Sürünməkçün doğulan uça bilməz heç zaman.

Ötən əsrdə bu aforizm ziyalı dairələrdə o qədər populyar olmuşdur ki, bəzən onu əks mənada da işlətmişlər. Yəni bir çox məğrur insanlar özlərinə əskiklik gətirən təklif alanda heç bir istehza olmadan «Uçmaq üçün doğulanlar sürünə bilməzlər» cavabını verirmişlər.

ŞAH TƏNBƏLİ

►Həddindən artıq tәnbәl, ərincək, bivec adamlar barəsində işlədilən ifadə.

İfadә xalq arasında mәşhur olan bir rəvayətdən qaynaqlanmışdır.

Deyilir ki, bir vilayətin şahı ölkәdәki bütün tәnbәllәri öz hesabına bәslәyib saxlayarmış. Bunlara çoxlu mәsrəf getdiyindən vəzirlәr narazı imişlәr. Bir gün tәnbәlləri qovmaq üçün onların yaşadığı binaya od vururlar. İki tənbәldәn başqa hamı qaçır. Qalanlardan biri: «Ah, yandım, yandım!» – deyә inlәdikdә ikincisi ona: «Denən ki, yoldaşım da yandı, nə olar, mənim dә yerimә «yandım» qışqır», – deyir. Odur ki bunlar әsl tәnbәl kimi şahın yanında qalırlar.

İfadә bәzәn müәyyәn coğrafi adlarla da әlaqələndirilərək «Bağdad tәnbәli», «İsfahan tәnbәli», «Әrdәbil tәnbәli» şәkillәrindә də işlәdilir.

ŞAXSEY-VAXSEY DEMƏK

►Ağlayıb-sıtqamaq, yas qurmaq, ucadan ağı deməklə dərd və kədəri bildirmək.

İfadə şiә müsәlmanlarının hər il məhərrəm ayında qeyd olunan «Aşura» mərasimindən qaynaqlanır.

Bu mәrasim Mәhәmmәd peyğәmbәrin nәvәsi İmam Hüseynin və onun tərəfdarlarının Kərbəla çölündə faciəli şəkildə qətlə yetirilmәsi ilә әlaqәdar hər il mәhәrrәm ayının 10-da icra olunur.

İmam Hüseyn 10 oktyabr 680-ci ildә hakimiyyәt uğrunda aparılan mübarizәdә məsləkinə sadiq qalaraq mərdanə şəkildə hәlak olmuşdu. Yezid onun bütün tәrәfdarlarını mәhv edә bilməmişdi. Onlar gizlin fәaliyyәt göstәrir vә Hüseynin müqәddәsliyi haqqında müxtәlif rәvayәtlәri geniş şәkildә yayırdılar. Hüseynin faciәli ölümündәn bәhs edәndә deyilәn «Şah Hüseyn, vah Hüseyn!» nidaları sonralar həmin mərasimin (qısaltması: şaxsey-vaxsey) adı olmuşdur.

XVI әsrdә şiәlik bir dövlәt dini şәkli aldıqda Hüseynin ölümü günü matәm elan edilmiş vә bu, müәyyәn mәrasim kimi icra edilmәyә başlamışdır. M.F.Axundzadənin «Kәmalüddövlә mәktubları»nda deyilir: «...biçarә xalq bir mәrtәbәdә nadandır ki, bu növ bәlaların vücudunu hərgiz dәrk etmәyib küçәlәrdә başına vә döşünә döyə-döyә gәzir, şaxsey-vaxsey nalәsin ərşə bülәnd edir».

«Şaxsey-vaxsey» ifadəsi bizim günlərdə də öz ilkin mənasını saxlayır və əsasən, yas qurmağı, ağlaşmağı bildirir.

ŞAMAXI BATAN KİMİ BATMAQ

►İşi düz gәtirmәmәk, vәziyyәti ağırlaşmaq, iflasa uğramaq.

İfadə seysmoloji baxımdan həssas olan Şamaxıda tarixən baş vermiş zəlzələ və dağıntılarla bağlı yaranmışdır.

Şamaxı vә onun әtraf rayonları tarixboyu tez-tez zәlzәlәlәr baş verәn ərazilər olmuşdur. Çox-çox qәdimlәrdәn bәri güclü zәlzәlәlәr nәticәsindә burada tez-tez böyük dağıntılar baş vermişdir. İlk dəfə 1192-ci ildә güclü zәlzәlә Şamaxını dağıtmışdı.

XVII әsrin ortalarında Azәrbaycana sәyahәt etmiş Yan Streys adlı bir holland dәnizçisi öz xatirәlәrindә Şamaxıda çox tez-tez zәlzәlәlәr baş verdiyindәn söһbәt açmışdır. Göstәrmişdir ki, Şamaxıda olduğu bir ildә hәr gün әn azı üç dәfә zәlzәlә, yer tәrpәnmәsi olmuşdur. Xüsusilә 1667-ci ildә baş verәn zәlzәlә çox güclü vә dәhşәtli olmuşdu. Bu zәlzәlә üç ay davam etmişdi. Çoxlu binalar, hәtta bir neçә dağ uçmuş, şəhər tamamilә dağılmışdı. Ölәnlәrin sayı 80 min nәfәrә çatmışdı.

1669-cu ildә güclü zәlzәlә nəticəsində Şamaxı yenidәn tamamilә dağılmış, 8 minə yaxın insan həlak olmuşdu. 1859 və 1869-da, həmçinin 1872 və 1895-ci illərdə də güclü zәlzәlә nәticәsindә şәһәr evlərinin çoxu dağılmış vә әhali böyük zәrәr çәkmişdi.

Sonuncu dəfə 1902-ci il fevralın 13-dә dağıdıcı zәlzәlәdə şәhәrә çox böyük ziyan dәymişdi. O zamanlar 27 minә qәdәr әhalisi olan Şamaxı yerlәyeksan olmuş, şәhәr әtrafındakı 30 kәnddә dә dağıntılar baş vermişdi.

Təbii ki, bütün bunlar hәmin ifadәnin yaranmasına sәbәb olmuşdur.

ŞARLATANLIQ ETMƏK

►Yalan danışmaq, aldatmaq, kələk gəlmək, boşboğazlıq etmək, hiylə işlədərək özünü gözə soxmaq.

İfadə İtaliyada yer adı olan «çerreto» sözündən yaranmışdır.

Orta əsrlərdə dövlət büdcəsinə kifayət qədər pul yığılmayanda kilsə vaxtaşırı olaraq «indulgensiya» (günahların bağışlanması barədə sənəd) satışına göstəriş verirdi. Yəni kilsəyə ianə verən hər bir kəsin günahından keçilirdi. Ancaq indulgensiya satışı ilə məşğul olan adamlar, əsasən, kasıblardan, öldükdən sonra cənnətə düşmək istəyən nadan insanlardan mümküm qədər çox pul qoparmağa çalışırdılar. Məhz indulgensiya satanlardan birinin bu cür çirkin fəaliyyəti sonda Reformasiya ilə nəticələndi.

İtalyanlar hansısa səbəbdən indulgensiya satanları Romadan 90 mil şimalda yerləşən Çerreto kəndinin adı ilə çerretano adlandırmağa başladılar. Ola bilsin, buna səbəb bədnam indulgensiya satanlardan birinin əslən buralı olması, bəlkə də, kənd sakinlərinin fəal şəkildə ticarət etmələri idi. Ticarətçilərin isə dilli-dilavər olması sonda «çerretano» sözünün tədricən italyan dilində «boşboğaz» mənasını verən «şarlatano»ya çevrilməsinə gətirib çıxardı.

İngilis dilində bu söz («charlatou») ilk vaxtlar yalnız çoxdanışan tacirlərə deyilirdi. Şarlatanlar çox zaman saxta dərmanlar satır və özlərini tibb sahəsində dərin biliklərə malik adamlar kimi aparırdılar. Əslində isə belə deyildi. Bundan sonra yalançı bilikləri və bacarıqları ilə lovğalanan istənilən adama şarlatan deyilməyə başlandı.

ŞEİR BÜLBÜLLƏRİ

►Real hәyatdan, xalqdan, onun dərdlərindən çox uzaq düşmüş xәyalpәrәst, şeirbaz, qafiyәpərdaz və boşboğaz adamlar haqqında işlədilən ifadə.

İfadə Cəlil Mәmmәdquluzadәnin (1866–1932) eyniadlı hekayəsindən (1925) qaynaqlanaraq yayılmışdır.

Böyük ədibin tənqid hədəfi şeirin mәnasını başa düşməyәn, heç bir ədəbi zövqü olmayan, ancaq şeirin əcnәbi dildә yazılmasından xoşlanan düşkünlәrdir.

Hekayədə nəql olunur ki, ədibin sxolastik Şәrq şeiri düşkünü olan dostu onu evinә qonaq çağırır. Әdib görür ki, dostu kitab şkafının yuxarısına «Әnadili-şeir» («Şeir bülbüllәri») yazıb yapışdırıb. Bu, yazıçıda gülüş və istehza yaradır.

İndi də həqiqi poeziyaya dəxli olmayan, özünü şeir həvəskarı kimi göstərən, real həyatda insanların problemlərinə biganə qalan boşboğaz adamları bu ifadə ilə səciyyələndirirlər.

ŞEİRİN QOL-QABIRĞASINI SINDIRMAQ

►Bir şeyi zay etmək, onu gözdən salmaq, nəyi isə çatdırarkən təhrifə yol vermək.

İfadə Şərqin klassik şairi Sədi Şirazi (1210–1292) ilə bağlı maraqlı tarixçədən qaynaqlanır.

Bir gün Sədi Şirazi yoldan ötərkən bir kərpickəsənin işləyə-işləyə onun şeirlərini çox təhrif olunmuş şəkildə oxuduğunu görür. Şair əsəbiləşir və kişiyə yaxınlaşaraq qurutmaq üçün günün qabağına düzdüyü çiy kərpiclərin üstünə çıxır və onları tapdalamağa başlayır.

Qoca bunu görüb əsəbi halda soruşur:

– A kişi, dəli olmamısan ki, bu yazıq kərpiclərin günahı nədir ki, onların qol-qabırğasını elə sındırırsan. Axı mən bunların üzərində zəhmət çəkmişəm!

Sədi cavabında deyir:

– Bəs mənim o yazıq şeirlərimin günahı nədir ki, sən onların qol-qabırğasını elə sındırırsan? Məgər mən onların üzərində zəhmət çəkməmişəm?

ŞEYTAN BARMAĞI

►Hər hansı fitnəyə, narazılıq və ya qarşıdurmaya səbəb olan qüvvə və vasitə haqqında işlədilən ifadə.

İfadə xalq arasında geniş yayılmış bir məşhur əhvalatla bağlı meydana çıxaraq ümumilәşmişdir.

Həmin əhvalatda deyilir: «Günlərin bir günündə şeytanla oğlu bir təpənin üstündә oturub kәndә tamaşa edirdilәr. Uzaqdan dәyirmana öküzlə buğda aparan bir kəndlini görürlər. Az keçmir ki, kәndlinin yüklü öküzü öz-özünə soncuqlamağa başlayır. Kəndli nə qədər dilə tutsa da, heyvan sakitləşmək bilmir. Belə olanda kişi ucadan üç dәfә deyir: «Lәnәt sәnә, kor şeytan!»

Bu sözləri eşidən balası şeytandan soruşur: «Ay ana! Sən təpənin başında oturub kәndә baxırsan və heç nə də eləmirsən. Bəs öküz soncuqlayanda yiyәsi niyә sәnә lәnәt oxudu?» Şeytan balasına baxıb gülә-gülә deyir:

– Bala, mәn burda otursam da, barmağım öküzün quyruğunun altındadır».

Ona görə də səbəbi dəqiq bilinməyən və ya hansısa qüvvə tərəfindən törədildiyi güman edilən narahatlıq yaradan işlərdə «burada şeytan barmağı var», yaxud «lәnәt şeytana!» ifadələri işlədilir.

Bu ifadə ilə yanaşı, dilimizdə «ingilis barmağı», «burda bir barmaq var» kimi geniş yayılmış ifadələr də mövcuddur.

ŞEYTANIN VƏKİLİ

►Hər şeyi qara görən bədniyyətlər, yalnız pis şeylər haqqında danışanlar, şər təmsilçiləri sayılanlar barədə işlədilən ifadə.

İfadə orta əsrlərin kilsə ənənələrindən qaynaqlanır.

Orta əsrlər xristianlığında belə bir adət var idi ki, yeni rəhbərin (yeni müqəddəsin) təsdiq olunması haqda qərar verəndə iki monax arasında disput təşkil edilirdi. Onlardan biri Allahın vəkili sayılırdı və «qurbanı», yaxud «müqqədəsi» hərtərəfli tərifləyirdi. Digərinə isə tapşırılırdı ki, təsdiq olunacaq müqəddəsin günahının çox olduğunu və belə böyük rütbəyə layiq olmadığını sübut etsin. Adam haqqında yalnız mənfi şeylər deyən həmin ikinci şəxs «Şeytanın vəkili» adlanırdı.

Sonralar başqaları haqqında yalnız qərəzli, pis danışanları, yaxşı şeylərin çatışmayan cəhətlərini, mənfi tərəflərini tapmağa çalışan adamları da belə adlandırmağa başladılar.

ŞƏHƏRDƏ İKİ-İKİ GƏZMƏK QADAĞANDIR

►Kiməsə hansısa qayda və ya qadağanı xatırlatmaq məqsədilə bəzən yumorla işlədilən ifadə.

Əslində, «şəhərdə iki-iki, üç-üç gəzmək qadağandır» şəklində işlənmiş ifadə «Uzaq sahillərdə» filmindəki (1958) epizodların birində səslənmişdir.

Mixaylo ləqəbi ilə tanınan Mehdi Hüseynzadəni və digər cəsur partizanları tutmaq üçün şəhərdə gücləndirilmiş hərbi rejim tətbiq olunur. Bütün yoxlamalara baxmayaraq Mixaylo və yaxın silahdaşı Visilin yenidən tapşırıq dalınca Triyest şəhərinə gəlirlər. Fövqəladə vəziyyətə nəzarət edən patrullar gözlənilmədən onları yaxalayır. Mixaylo tələb olunan sənədi təqdim edir. Mayor Şultsun xüsusi icazəli sənədi zabitlər arasında çaşqınlıq yaradır:

– Mayor Şults sizə belə bir sənəd vermiş, bəs nə üçün bildirməmişdir ki, elə onun əmri ilə dünəndən şəhərdə iki-iki, üç-üç gəzmək qadağandır!

Alman dilində səlis nitqi ilə onlara cavab verən Mixaylo:

– On gündür ki, şəhərdə yox idim. Bu nə sorğu-sualdır? Mən buraya xüsusi əmrlə gəlmişəm, – deyə hərbi vəziyyət alaraq mürəkkəb situasiyadan çıxış yolu tapır.

İfadə bəzən şəhərdə qoşa gəzən gənclər arasında da zarafatla işlədilir.

ŞƏXSİYYƏTƏ PƏRƏSTİŞ

►İctimai-siyasi həyatda və ya idarəçilikdə hansısa yüksəkvəzifəli şəxsin rol və xidmətlərinin süni olaraq şişirdilməsini əks etdirən ifadə.

Bəzən bu və ya digər siyasi xadimin əleyhinə təbliğat aparmaq üçün də istifadə edilən bu ifadə ötən əsrin 50-ci illərinin ortalarında SSRİ-də stalinizmi pisləyən siyasi kampaniyalar zamanı meydana çıxaraq yayılmışdır.

Ümumiyyətlə, avtokratiyanın əsası olan şəxsiyyətə pərəstiş sovet siyasi sisteminin tarixində ən ağrılı problemlərdən biri olmuşdur. Güclü çaları olan bu ifadəni ilk dəfə Sov.İKP-nin XX qurultayında (24–25 fevral 1956) partiyanın lideri Nikita Xuruşşov «Şəxsiyyətə pərəstiş və onun nəticələri haqqında» adlanan məruzəsində işlətmişdir. Sov.İKP MK-nın baş katibi qurultaydakı məruzəsində İosif Stalinin «sosialist qanunçuluğunu» və «partiya həyatı normalarını» kobud şəkildə pozmasını kəskin tənqid etmişdir. Xruşşov qeyd etmişdir ki, partiyada və sovet orqanlarında mühüm vəzifələri ələ keçirmiş İ.Stalin əlində hədsiz dərəcədə hakimiyyəti cəmləşdirərək özünü az qala «Allah kimi» aparmışdır. Buna görə də İ.Stalinin hər bir sözü az qala qanun gücü kəsb etmiş və dərhal icra olunmuşdur.

Müasir dövrdə şəxsiyyətə pərəstiş, adətən, demokratiyanın və hakimiyyət bölgüsünün olmadığı ölkələrdə və hakimiyyətin adamların əlində cəmləşdiyi totalitar rejimlərdə üzə çıxır.

ŞƏR İMPERİYASI

►Bütün dünyada sülh və əmin-amanlıq üçün təhlükə yaradan zorakılığı, müharibə və münaqişələri qızışdıran hər hansı qorxulu qüvvəni səciyyələndirmək məqsədilə işlədilən ifadə.

İfadə 1981–89-cu illərdə ABŞ prezidenti olmuş Ronald Reyqanın dilindən yayılaraq məşhurlaşmışdır.

Dünya tarixində daha çox SSRİ-ni iqtisadi və ideoloji cəhətdən çökdürmüş prezident kimi qalmış R.Reyqan hakimiyyətə gəldiyi ilk gündən yer üzündə bütün təhlükələrin mənbəyi hesab etdiyi Sovet İttifaqına qarşı siyasi-ideoloji müharibəyə başlamışdır. Bu müharibəni qalibiyyətlə bitirmiş R.Reyqan həm də kütləvi çıxışlarında işlətdiyi bir sıra tarixi ifadələrlə yadda qalmışdır. Əsas peşəsi aktyor olan R.Reyqan çıxışlarını maraqlı lətifələr üzərində qurar və tez-tez obrazlı ifadələr işlədərmiş. SSRİ-nin ünvanına dediyi və qısa müddətdə məşhurlaşmış «Şər imperiyası» deyimi həmin populyar obrazlı ifadələrdən biridir.

ABŞ prezidenti bu ifadəni 1983-cü il martın 8-də din xadimlərinin Orlando (Florida ştatı) şəhərində keçirilmiş konfransında səsləndirmişdir. Dünyada sülhü qorumağın vacibliyindən danışarkən R.Reyqan SSRİ-ni nəzərdə tutaraq «Şər imperiyasının aqressiya cəhdləri güclənmişdir» ifadəsini işlətmişdir. Ölkə qəzetlərinin yazdığına görə, o, ifadəni məşhur «Ulduz müharibələri» filmindən (1977, ssenari müəllifi və rejissor C.Lukas) götürmüşdür. Həmin filmdə əsas qəhrəmanlar «qalaktikanın şər imperiyası»na qarşı vuruşurlar.

İfadə hazırda beynəlxalq və regional səviyyədə bir çox dövlətlərə qarşı, o cümlədən ABŞ-ın özünün də ünvanına işlədilir.

ŞƏRHƏ EHTİYAC YOXDUR... (ŞƏRHSİZ)

►Bu və ya başqa şey haqqında həddindən artıq danışıldıqda və ya hər şey deyildikdə, yaxud faktın özünün izahat tələb etmədiyi halda işlədilən ifadə.

İngilis dilində «no comments» şəklində işlənən bu məşhur ifadə Böyük Britaniyanın keçmiş baş naziri Uinston Çörçillin (1874–1965) II Dünya müharibəsindən sonra ABŞ-a səfəri zamanı Ağ evdə səsləndirdiyi bəyanatdan sonra yayılaraq məşhurlaşmışdır.

II Dünya müharibəsinin qəhrəmanlarından biri olmuş U.Çörçillin ABŞ-a səfəri, burada keçirdiyi bütün görüşlər ölkə mediasının diqqət mərkəzində olmuşdur. Onun Fultonda «soyuq müharibə»nin əsasını qoymuş məşhur çıxışı aparıcı qəzetlərdə günün əsas mövzusuna çevrilmişdir.

ABŞ prezidenti Harri Trumenlə görüşündən sonra (12 fevral 1946) həmin görüşün əhəmiyyəti barədə jurnalistlərin suallarına cavab verərkən U.Çörçill «no comments» ifadəsini işlətmişdir. Eyni zamanda o, mətbuat nümayəndələrinə bildirmişdir ki, həmin ifadəni Amerika diplomatı Samner Uelsdən götürmüşdür.

Bu qanadlı ifadənin tarixini araşdıranlar qeyd edirlər ki, «şərhə ehtiyac yoxdur» və ya «şərhsiz» deyimləri mətbuatda və diplomatik dairələrdə hələ XIX əsrdən başlayaraq işlədilir.

ŞƏRQ İNCƏ MƏSƏLƏDİR

►Şərq ölkələrinə, Şərq xalqlarının adət-ənənələrinə həssas yanaşmağın vacibliyini bildirən ifadə.

İfadənin ingilis diplomatiyasından qaynaqlandığı ehtimal edilir.

Tarixən Asiya, yaxud Şərq ölkələri ilə bağlı hər hansı söhbətlərdə, siyasi böhranlarda, çətin situasiyalarda, replikalarda bu ifadə dönə-dönə işlənir. Böyük Britaniya səfirlərindən biri hələ XVII əsrdə öz hökumətini xəbərdar edirdi ki, Şərq incə məsələdir və ona görə də burada bir çox amillər nəzərə alınmaqla siyasət fərqli şəkildə yeridilməlidir.

İfadənin məğzində bir sıra özəllikləri ilə fərqlənən Şərqdə hadisə və insanlara fərqli yanaşmaya çağırış var. Ümumiyyətlə, hər hansı incə məsələyə həssas, ehtiyatla yanaşmaq lazım gəldikdə və ya ciddi düşünmək tələb edən situasiyalarda tez-tez bu ifadəyə rast gəlinir və belə hallarda «Şərq» sözü başqa anlayışla da əvəzlənə bilir.

«Şərq incə məsələdir» ifadəsinin yeni populyarlıq dalğası «Səhranın bəyaz günəşi» bədii filmində (ssenari müəllifi: R.İbrahimbəyov, rejissor: V.Motıl; 1969) qızıl əsgər Suxovun (aktyor A.Kuznetsov) ifadə-replikasından sonra başlanmışdır.

ŞİRİN ŞEYƏ DUZ VURMAZLAR...

►Xoşagələn bir şeyə artıq, gərəksiz çalarların əlavə edilməsinə ehtiyacın olmadığını bildirən ifadə.

İfadə Şərqin böyük ədəbi simaları Mövlana ilə Şeyx Sədi arasında olan bir dialoqdan qaynaqlanaraq yayılmışdır.

Şərqin klassik şairlərindən olan Şeyx Sədi Şirazi böyük mütəfəkkir Mövlana Cəlaləddin Rumi ilə bir dövrdə yaşamışdır. Şeyx Sədi gəzməyi çox sevirdi. Rəvayətə görə, bir gün o, Konyaya gəlir və bir neçə gün Mövlananın qonağı olur.

Bu ziyarət əsnasında Sədi özünün «Gülüstan» əsərini oxuyub rəy bildirmək üçün Mövlanaya təqdim edir. Mövlana əsərlə bağlı fikir bildirməyə tələsmir. Nəhayət, gözləməyə səbri çatmayan Sədi böyük mütəfəkkirdən: «Əsəri oxudunuzmu?» – deyə soruşur. Mövlana bir müddət susduqdan sonra «oxudum, binəmək», yəni «duzsuzdur» deyir.

Sədi heç gözləmədiyi bu sözə görə çox kədərlənir. Dostunun tutulduğunu görən Mövlana onu həm kədərdən qurtaran, həm də çox sevindirən bu cümləni söyləyir: «Həlva əst», yəni duzsuz halva kimidir, çox dadlı və şirindir. Şirin şeyə isə duz qatmazlar.

İfadəyə sinonim olaraq «İpək yorğan-döşəkdə bit-birə axtarmazlar» yumorlu ifadəsi də işlənir.