Azərbaycan dastanlarının leksikası

pərəskar fars

1. Xidmətçi, qul.

2. Məcazi mənada: pərəstiş edən, pərəstişkar.

Cəmi-cümlə hər məhşuri bilmişəm,

Çağır kimlər sənə pərəskar olar.

                                     (“Sam şahzadə”)

pərəstar

pərəstkar

pəripeykər

pir¹ fars

1. Qoca, çox yaşlı kişi, ixtiyar.

2. Məcazi mənada: ustad, müəllim.

Söz tamam oldu. Reyhan xanım kağızı aparıb gizlətdi. Xacə Abdulla çıxıb bayıra pir kişilərdən yığdı, məsləhət gördülər ki, Leyliyə elçi getsinlər, Qeysə alsınlar.

Yığışıb pir kişilər xacə Abdulla ilə birlikdə gəldilər Soltan Mahmudun hüzuruna. (“Leyli və Məcnun”)

pir² fars

Ocaq; müqəddəs sayılıb ziyarət edilən qəbir, ağac və s.

Göynən gedən beş-on durna,

Aparırlar pirə məni.

Məyər mən dəli olmuşam,

Aparırlar pirə məni?

        (“Leyli və Məcnun”)

                                                                        *

Xalq Mazannənə pirində iki qəbir qazıb, bu sevgililərin hərəsini birində dəfn elədi. (“Qurbani. Diri versiyası”)

piran fars

Qoca, ağsaqqal, ixtiyar.

Bir məhəlləsində yeddilər, beşlər,

Bir məhəlləsində bəzirgan işlər,

Bir məhəlləsində doqquz dərvişlər,

Bir məhəlləsində piran əyləşmiş.

                                     (“Əsli və Kərəm”)

                               *

Kərəm deyər, kam almadım dünyada,

Cəfa çəkdim, ömür verdim mən bada,

Məcnun kimi dolanaram səhrada,

Qocalmışam, piran oldum, belə bax.

                                           (“Əsli və Kərəm”)

                               *

Bəhram atasından ayrılıb bir ata süvar oldu, yola düşdü. Çox getdi, az getdi, çoxa, aza qərar qoya bilmərik, getdi, yol kənarında bir pirana rast gəldi. (“Bəhram-Gülxəndan”)

pirani

pud rus

16,38 kq-a bərabər ağırlıq ölçüsü.

Put yarım çay gətir, qırx beş pud şəkər,

Simavar qaynasın daim sarasər,

On beş gün kef çəkmək hər axşam, səhər,

Qısır inək otuz beşin istərəm.

                (“Aşıq Alı və Əsmər xanım”)

                                    *

On beş put yağ gətir, qırx beş pud düyü,

El yeməyə əppək, aşın istərəm.

                (“Aşıq Alı və Əsmər xanım”)

put

pünhan fars

Gizli, xəlvət.

Pünhan danış, heç kəs səni duymasın,

Şirin cana heç özgələr qıymasın,

Öldürsə öldürsün, burda qoymasın,

Yalvar, yapış yara, dil sənə qurban!

                                                    (“Novruz”)

                              *

Qızılgülü dəstə-dəstə dərginən,

Dəribən də pünhanlara sərginən,

Hər nə versən, öz əlinlə verginən,

Yüz qadanı başdan sovar deyərlər.

                                                (“Lətif şah”)

pürçin fars

Qıvrılmış, qıvrım.

Yüz qaməti-rəna ola, yüz kakili-pürçin... (“Qurbani”)

püstani-nar

Püstan məmə, döş deməkdir.

Adətən, xalq şeirində gözəlin sinəsi nara bənzədilir.

Seydi, sana bir ərzim var,

Dolan pünhanı-pünhanı.

Sana qurban püstani-nar

Dolan pünhanı-pünhanı.

                     (“Seydi və Pəri”)

panbuq

Pambıq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

parmaq

Barmaq; imana gəlmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

pas fars

Kin, küdurət. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)