Jurnalistika terminləri lüğəti

hadisənin fotoqrafik təsviri

Baş vermiş olayın, dəyişikliyin bütün de­talları ilə ol­duğu kimi işıqlandırılması.

H.F.T. onun ­na­turalist formada, bəsit şəkildə əks et­di­ril­məsidir.

hadisənin translyasiyası

haker

ing. hacker < to hack – doğramaq, kəsmək

Kompüter şəbəkələrinin və proqramlarının müdafiə sistemini qıraraq başqalarının verilənlər bazasına daxil olan, onları virusa yoluxduraraq sıradan çıxaran şəxs.

haqsız rəqabət

Bazar subyektinin sahib­karlıq fəaliyyətində qanunvericiliyə zidd və ədalətsiz üsullarla üstünlük əldə etməyə yönəlmiş, bununla da digər bazar subyekt­lərinə (rəqiblərinə) zərər vura, yaxud on­ların işgüzar nüfuzuna xələl yetirə bilən hərəkətləri.

Media sahəsində yalnız ­ba­zar subyektlərinin qeyri-qanuni və əda­lətsiz hərəkətləri deyil, hakimiyyət orqan­larının ayrı-ayrı KİV-ə xüsusi fəa­liyyət rejimi yaratmaq haqqında qərarları da H.R. mühitinin yaranmasına səbəb ola bilər. Azərbaycanda media qanun­verici­liyinə görə, dövlət KİV məhsullarının is­tehsalı və yayımı sahəsində H.R.-in qarşısını almaq üçün tədbirlər görməlidir.

haqsız reklam

haşiyə

1. Hər hansı mətnin salındığı çər­çivə, onun dizayn elementi.

H.-yə alınmış mətn görünüşünə görə digər materiallardan fərqlənir və ilk baxışdan oxucunun diq­qətini cəlb edir.

2. Mövzudan, mətləbdən müvəqqəti kənara çıxma, yayınma.

Misal: “Burada bir haşiyəyə çıxıb keçən günlərə qayıdıram” (C.Məm­mədquluzadə).

hava

1. Yazının rahat oxunması və səhi­fənin estetik baxımdan gözəl görün­məsi üçün qəzet və jurnalda sərlövhə ilə əsas mətn, şəkillə mətn, sütunlar arasında, səhifənin kənarlarında saxlanılan boşluq, ağ yer. 

2. Fotoşəkildə və ya televiziya, kino kadrında görüntünün ətrafında, portretin yuxarı his­səsində saxlanılan boşluq, fəza. 

3. Səs­lərin müəyyən vəhdət əmələ gətirən ardıcıllığı; musiqi ahəngi, melodiya.

HD [eyç-di] abreviatura

ing. High Density – yüksək sıxlıq və ya ing. High Definition – yüksək görüntü keyfiyyəti

helvetika

lat. helvetica

Neo-qrotesk şrift­lər qrupuna aid edilən və kərtiyi (qaba­rıqlığı) olmayan şrift növü.

H.-nı 1957-ci ildə İşveçrənin Haas’sche Schriftgies­serei şirkəti yaradıb. Şrift qrupunun adı latın­cadan tərcümədə “isveçrəli” mə­nası verən «H.» sözündən götürülüb. H. harmonikliyi və asan oxunması ilə seçilir, buna görə də qəzetlərdə, həmçinin loqotiplərdə geniş istifadə olunur. Dünyanın ən böyük şirkət­lərindən çoxunun loqotipi məhz H.-nın əsa­sında yaradılıb.

hesabat

1. Hər hansı hadisənin, prosesin, tədbirin emosiyasız və şərhsiz işıqlan­dı­rılması forması, jurnalistikanın informasiya janrlarından biri.

Dilinin quruluğu, təs­vi­rin ardıcıllığı, bəzən sitatların, rəqəmlərin çox­luğu H. janrında materialların səciyyəvi xüsusiyyətləridir.

2. Hər hansı hadisəni, pro­sesi, tədbiri emosiyasız və şərhsiz, ardı­cıl olaraq işıqlandıran jurnalist materialı.

hədəf auditoriyası

həftəlik nəşr

Həftədə bir dəfə çap olunan qəzet, jurnal, bülleten və s.

Belə nəşrlər, adətən, həftəsonu çapdan çıxır, əhatə etdiyi dövr ərzində baş vermiş hadisələrin təhlilinə həsr olunur. H.N.-lər analitik materiallara, elmi-kütləvi yazılara üstünlük ve­rir, yaxud müəyyən sahələr üzrə ixtisas­laşır: iqtisadiyyat, idman, təhsil, əyləncə və s. Həftədə 2–3 dəfə işıq üzü görən qəzetlər də, bir qayda olaraq, H.N.-ə aid edilir.

həkim sirri

Vətəndaşın tibbi yardım üçün müraciət etməsi faktı, onun xəstəliyinin diaqnozu, sağlamlıq vəziyyəti, müayinə və müalicə vaxtı əldə edilən digər məlumatlar barədə yayılması məhdudlaşdırılan informasiya.

Azərbaycan qanunvericiliyinə gö­rə, H.S. yalnız vətəndaşın (onun qanuni nümayəndəsinin) razılığı ilə, müstəsna hallarda isə (yoluxucu xəstəliklərin yayılması təhlükəsi, hüquqazidd hərəkətlər barədə şübhə yarandıqda, kütləvi zəhərlənmələr və zədələnmələr zamanı, istintaq orqan­larının və məhkəmənin sorğusu əsasında və s.) belə razılıq alınmadan açıqlana bilər. H.S.-nə müstəsna qaydada yiyələnən şəxs­lər onun yayılmasına görə tibb işçilərinə bərabər məsuliyyət daşıyırlar.

həqiqət

Gerçəklikdə baş vermiş hadisə; ­re­al vəziyyətə tam uyğun olan fikir, tə­səv­vür.

həqiqətəuyğun olmayan məlumat

Gerçəkliyi düzgün əks etdirməyən və ya bilərəkdən təhrif olunaraq qərəzli məq­sədlərlə yayılan informasiya.

H.O.M.-ların yayılmasına görə jurnalistlər və re­­­­daksiyalar məsuliyyət daşıyır. Belə mə­lumatların aid olduğu fiziki və hüquqi şəxslərin onlara düzəliş, təkzib verilməsini tələb etmək, yaxud birbaşa məhkəmədə iddia qaldırmaq hüququ var. Jurnalistin akkreditədən keçdiyi təşkilat haqqında H.O.M.-lar yaydığı məhkəmə təsdiqini ta­par­sa, o, akkreditədən məhrum edilə bi­lər. Lakin qanunda nəzərdə tutulmuş bəzi hallarda yalan məlumat yaymış KİV və jur­nalistlər buna görə məsuliyyətdən azad edilirlər.