Lüğət seçin
Jurnalistika terminləri lüğəti
akkreditənin xüsusi qaydaları
Girişinə müəyyən məhdudiyyətlər qoyulmuş tədbirlərdə iştirak etmək, belə ərazilərə daxil olmaq üçün fövqəladə vəziyyət şəraitində media nümayəndələrinə verilən icazənin şərtləri.
Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, fövqəladə vəziyyətin tətbiq edildiyi ərazidə jurnalistlər üçün A.X.Q. və media nümayəndələrinin iş rejimi bu ərazinin komendantı tərəfindən müəyyənləşdirilir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiakronim
yun. akros – uca + yun. onyma – ad
İki və daha artıq sözün baş hərflərindən təşkil olunmuş, ayrılıqda söz kimi tələffüz edilə bilən abreviatur.
Hərf-hərf tələffüz edilən digər abreviaturlardan fərqli olaraq (məs.: MTRŞ – Milli Televiziya və Radio Şurası), A.-lər heca təşkil edir, yaxud hecalara bölünür (məs.: KİV – kütləvi informasiya vasitələri). Bəzi A.-lər dildə çox işləndiyi üçün faktik olaraq müstəqil sözlərə çevrilib: «lazer» termini (ing. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation – məcburi şüalandırma vasitəsilə işığın gücləndirilməsi) onlara misaldır.
Jurnalistika terminləri lüğətiaksent
lat. accentus – vurğu, səsin yüksəldilməsi
1. Nitqdə, təsvirdə, musiqidə diqqətin müəyyən detallara yönəldilməsi üçün onların müxtəlif üsullarla vurğulanması və başqalarından fərqləndirilməsi.
Şifahi nitqdə buna bəzi sözləri, ifadələri daha yüksək tonla səsləndirməklə, intonasiya ilə nail olunur. Yazıda eyni məqsədlə konkret mövzuya, problemə daha geniş yer ayrılır, yaxud mətnin bir hissəsi xüsusi olaraq işarələnir. Təsvirdə isə A. kadrın hər hansı detalını önə çıxarmaq, onu ayrıca işıqlandırmaq kimi üsullarla yaradılır.
2. Əcnəbilərin, müəyyən ərazidə yaşayan əhali qrupunun nitqində özünü göstərən səs-intonasiya elementi.
Jurnalistika terminləri lüğətiaktiv sözlər
Dilin lüğət tərkibinin hal-hazırda geniş şəkildə işlədilən sözləri.
A.S.-ə dilin lüğət fondunu təşkil edən bütün ümumişlək sözlər, həmçinin ixtisası, maraq dairəsi ilə əlaqədar olaraq ayrı-ayrı əhali qruplarının tez-tez istifadə etdikləri terminlər daxildir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiakustika
yun. akustikos – eşidilən
1. Səsləri, o cümlədən səs dalğalarını, səs hadisələrini və onların digər fiziki hadisələrlə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənən elm sahəsi.
XX əsrin ikinci onilliyində səsin gücləndirilməsi texnologiyalarının inkişafı radio verilişləri şəbəkəsinin geniş yayılmasına təkan verdi.
2. Hər hansı qapalı məkanın (studiya, pavilyon və s.) öz daxilində səsi əksetdirmə qabiliyyəti.
Səslərin yazıldığı və ya efirə verildiyi məkanlarda küylərin, digər akustik maneələrin yaranmaması üçün divarlar, tavan, döşəmə, bəzi avadanlıqlar xüsusi örtüyə malik olur.
3. Televiziya və radio verilişinin səs atmosferi.
Televiziyada lazımi səs atmosferi yaratmaq üçün çəkiliş, yaxud montaj zamanı görüntünün miqyası ilə səs mənbəyi arasındakı məsafə uyğunlaşdırılır: məsələn, ön plan səs mənbəyinin yaxınlıqda, arxa plan isə nisbətən uzaqda yerləşdirilməsini tələb edir.
Jurnalistika terminləri lüğətiağ ləkə
Senzura tətbiq olunan ölkələrdə səhifədən çıxarılan materialın, yaxud onun bir hissəsinin boş qalmış yeri.
Adətən, redaksiyalar belə yerləri senzuraya etiraz əlaməti olaraq başqa materiallarla doldurmur, boş saxlayır. Çıxarılan material səhifə həcmində olduqda bütün səhifə ağ dərc edilir. Bəzən KİV-ə qarşı təzyiqlərə «susmaqla etiraz» aksiyası kimi qəzetlər özləri də bir və ya bir neçə ağ səhifə ilə çıxır.
Jurnalistika terminləri lüğətialıcı tələbatı
Auditoriyanın bu və ya digər informasiya xidmətinə, KİV məhsuluna olan marağının kəmiyyət və keyfiyyət göstəricisi.
İlk növbədə, kəmiyyət göstəricisi olaraq A.T. öz əksini nəşrin tirajında, satış həcmində, teleradio kanallarının və onların verilişlərinin reytinqində tapır. Lakin A.T. auditoriyasını genişləndirməyə çalışan və bu məqsədlə əhalinin konkret buraxılışlara, materiallara reaksiyasını izləyən KİV-in kontentinin formalaşdırılmasına da birbaşa təsir göstərir. Bu xüsusiyyətinə görə o, mənaca «sosial sifariş» anlayışına yaxınlaşır və KİV-də keyfiyyət dəyişikliklərinə səbəb ola bilir.
Jurnalistika terminləri lüğətialınması məhdudlaşdırılan informasiyalar
Dövlət sirri, habelə peşə sirri, kommersiya sirri, istintaq sirri, vətəndaşların şəxsi həyatına dair sirlər (fərdi məlumatlar) kimi qanunla qorunan konfidensial məlumatlar.
A.M.İ. yalnız dövlət öz üzərinə müvafiq beynəlxalq öhdəliklər götürdükdə, məxfilik müddəti başa çatdıqda, məlumatların məxfiliyinin məqsədəuyğunluğu aradan qalxdıqda (məsələn, onlar KİV-də yayıldıqda, digər üsullarla ictimaiyyətə bəlli olduqda) açıq elan edilə bilər.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətialqoritm
lat. algorithmi – özbək riyaziyyatçısı Məhəmməd əl-Xarəzminin adının latın transliterasiyasından
1. Qarşıya qoyulan məsələni həll etmək üçün yerinə yetirilməsi vacib olan əməliyyatlar ardıcıllığı.
Hesablama maşınları proqramlarla idarə olunur, bu proqramlar isə A. əsasında tərtib edilir. A.-lərdən jurnalistikada monitorinqlər və mətnlərin təhlili üçün metodologiyaların hazırlanmasında istifadə olunur. Hazır xəbərdə rəqəmlərin yerini, sözləri dəyişməklə onu təkrar-təkrar dərc edən jurnalistə «A.-lərlə yazan jurnalist» deyirlər. Belə hallara informasiya agentliklərində daha çox rast gəlinir.
2. Kompüterdə verilənlərin təhlili və başqa mətnlərin monitorinqi əsasında avtomatik üsullarla hazırlanmış xəbər, məqalə.
3. Verilənlərin təhlili və başqa mətnlərin monitorinqi əsasında avtomatik üsullarla xəbər, məqalə hazırlayan kompüter, robot.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəti