Lüğət seçin
Jurnalistika terminləri lüğəti
xəbər xidməti
Baş verən əhəmiyyətli hadisələr barədə məlumatların toplanması, hazırlanması və kütləvi informasiya vasitələrində yayılması ilə məşğul olan qurum.
Xarakterinə görə belə xidmətlər informasiya agentliklərinə bənzəyir, lakin əhatə dairəsi və miqyasları ilə fərqlənir. X.X.-ləri, adətən, ayrı-ayrı rayonları əhatə edir, yaxud KİV-in, böyük media strukturlarının mühüm bölməsi kimi fəaliyyət göstərir. Bəzən əsas funksiyası məlumatlandırma olan kütləvi informasiya vasitəsinin özü X.X. adlandırılır; məs.: Beynəlxalq Xəbərlər Xidməti (ABŞ), Alman Xəbərlər Xidməti, Rusiya Xəbərlər Xidməti.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətixəbər portalı
lat. porta – giriş, darvaza
Müxtəlif informasiya resurslarını birləşdirən və interaktiv xidmətlər təklif edən irihəcmli xəbər saytı.
X.P. eyni domen adına malik bir neçə saytdan da ibarət ola bilər. Onun internet şəbəkəsində çoxlu sayda istifadəçiləri, zəngin informasiya bazası, geniş məlumat-axtarış imkanları, həmçinin bir çox başqa funksiyaları var. Portalda xəbərlərin yenilənməsi real vaxt rejimində baş verir. Geniş auditoriya üçün nəzərdə tutulmuş X.P. üfüqi, tematik X.P. isə şaquli portal adlanır.
Jurnalistika terminləri lüğətixəbər prodüseri
lat. producere – istehsal etmək, yaratmaq
Xəbər proqramlarının hazırlanmasına rəhbərlik edən və xəbər verilişlərinə tam həcmdə cavabdehlik daşıyan şəxs.
O, süjetlərin düzümünə, mətnə, videotəsvirə, fotomateriallara, xronometraja nəzarət edir, süjetlərin hansı formada veriləcəyini müəyyənləşdirir. X.P. gündəlik xəbər buraxılışlarının ümumi planının tutulması, qrafikadan istifadə, süjetlərin ssenari planının təqdimatı və bu kimi məsələlərlə məşğul olur.
Jurnalistika terminləri lüğətixəbərdaredici nişan
1. Bir çox ölkələrdə televiziya verilişinin və ya filmin hansı yaş kateqoriyasına aid tamaşaçılar üçün olduğunu bildirən və ekranın küncündə yerləşdirilən xüsusi işarə.
2. Televiziya və kompüter ekranına çıxarılmış, qəzet və jurnal səhifəsində verilmiş materialın reklam, təbliğat xarakteri daşıdığını, yaxud digər sifarişli əsaslarla yayıldığını bildirən xüsusi işarə.
Jurnalistika terminləri lüğətixəbərdəntörəmə material
Xəbərdə haqqında məlumat verilən mühüm ictimai-siyasi hadisələrin, faktların ətraflı araşdırılmasına və müzakirəsinə həsr olunmuş məqalə, veriliş.
Televiziya və radioda X.M., bir qayda olaraq, əsas xəbər proqramından sonra efirə çıxır, müzakirəyə hadisə iştirakçıları və ekspertlər də cəlb edilirlər.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətixətti montaj
fr. montage – toplama, birləşdirmə
Kadrların (təsvirlərin) yalnız bir xətt boyunca və yalnız ardıcıl düzülməsini şərtləndirən analoq montaj üsulu.
X.M. zamanı montaj olunmuş materiala kadr əlavə etmək, yaxud oradan kadr çıxarmaq üçün təsvir qismən (bəzən bütünlüklə) yenidən işlənməlidir. Qeyri-xətti montajda belə çox vaxt aparan əməliyyata ehtiyac qalmır.
Jurnalistika terminləri lüğətixidməti istifadə üçün informasiya
Əldə olunmasına məhdudiyyət qoyulmaqla yalnız xidməti istifadə üçün nəzərdə tutulmuş məlumat.
İnformasiyanı «xidməti istifadə» kateqoriyasına aid etmək hüququ onun sahibinə məxsusdur. Lakin bu, qanuni əsaslarla (cinayət işi üzrə toplanmış, vaxtından əvvəl açıqlanması dövlət işlərinə və məhkəmə icraatına mane olan, ətraf mühitə ziyan vuran informasiyalar və s.) və məhz qanunda göstərilən müddət çərçivəsində həyata keçirilə bilər. Bəzi fərdi məlumatların da (məsələn, şəxsin məhkumluğu, sağlamlıq vəziyyəti barədə, övladlığagötürmə haqqında və s.) X.İ.Ü.İ. kateqoriyasına daxil edilməsinə yol verilir. Eyni zamanda informasiya yalnız o halda xidməti istifadə üçün nəzərdə tutula bilər ki, onun yayılmasından dəyə biləcək ziyan həmin informasiyaya olan ictimai marağı üstələsin. X.İ.Ü.İ.-ların əldə olunmasına qoyulan məhdudiyyət bu məhdudiyyəti doğuran səbəblər aradan qalxdıqda, lakin 5 ildən gec olmayaraq ləğv edilməlidir. Fərdi məlumatların əldə olunmasına qoyulan məhdudiyyət isə həmin informasiya alınan və ya sənədləşdirilən gündən 75 il müddətinədək, yaxud şəxsin vəfatından sonra 30 il müddətinədək qüvvədədir.
Jurnalistika terminləri lüğətixidməti istifadə üçün nəzərdə tutula bilməyən informasiya
Əldə olunması və yayılmasına heç bir halda məhdudiyyət qoyula bilməyən məlumatlar.
Bunlar elə məlumatlardır ki, onlara olan ictimai maraq həmin informasiyaların yayılmasından dəyə biləcək ziyanı üstələyir. Qanuna görə, X.İ.Ü.N.T.B.İ.-ya ictimai rəy sorğusunun nəticələri, ümumiləşdirilmiş statistik göstəricilər, vətəndaşların həyatı və sağlamlığı üçün təhlükə yaradan fövqəladə hadisə, təbii fəlakət, qəzalar, cinayətkarlığın vəziyyəti, vətəndaşlara, vəzifəli şəxslərə və hüquqi şəxslərə verilən imtiyazlar, ali vəzifəli şəxslərin sağlıq durumu, dövlət hakimiyyəti orqanları və onların vəzifəli şəxsləri tərəfindən qanunçuluğun pozulması faktları, büdcə vəsaitlərindən istifadə və s. barədə məlumatlar daxildir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətixromakey
ing. chroma key – hərfi mənada: rəng açarı
İki və daha artıq kadrın, təsvirin bir kompozisiyada birləşdirilməsi texnologiyası, həmçinin bu texnologiya ilə işləyən avadanlıq.
X.-dən televiziyada və kino çəkilişində istifadə olunur. Kamera qarşısındakı obyekt (şəxs) birrəngli fonda yerləşdirilir, çəkiliş, yaxud montaj zamanı fonun əvəzinə başqa təsvir verilir və kompozisiya tamamlanır, tamaşaçı kadrda fərqli məkan görür. X.-dən məhz əyanilik və fərqli məkan təsəvvürü yaratmaq məqsədilə istifadə olunur. Televiziyada, adətən, obyektin önündə dayandığı fonun – ekranın özünə də X. deyilir. Fon üçün daha çox göy və ya yaşıl rənglərdən istifadə olunur, çünki bu rənglər insan dərisində yoxdur və geyim elementlərində onlara nisbətən az rast gəlinir. Lakin faktik olaraq X. üçün istənilən rəng seçmək mümkündür.
Jurnalistika terminləri lüğətixromatik
yun. chromatikos – rəngli
1. İşığın, şüanın sınması və tərkib hissələrinə ayrılması nəticəsində əmələ gələn; məs.: xromatik qamma.
2. Ardıcıl rəng çalarlarından ibarət olan; məs.: xromatik yarımton.
3. Musiqi səslərinin dəyişməsindən, musiqinin tonunun artıb-azalmasından yaranan; məs.: xromatik tüner.
Jurnalistika terminləri lüğətixronika
yun. chronos – vaxt, zaman
1. Tarixi hadisələri zaman ardıcıllığı ilə əks etdirən əsər; salnamə.
2. Mühüm həyat hadisələrinə dair yığcam məlumat, jurnalistikada ən kiçik informasiya janrlarından biri.
Adətən, X. qəzet-jurnal səhifəsində bir və ya bir neçə cümlədən, başlıqsız xəbərlərdən ibarət blok şəklində verilir.
3. Müasir dövrdə ölkədə və dünyada baş verən hadisələrə həsr olunmuş qısa süjetlərdən ibarət sənədli film.
Belə sənədli filmə kinoxronika deyilir.
Jurnalistika terminləri lüğətixronometraj
yun. chronos – vaxt, zaman + yun. metreo – ölçürəm
1. Radio və TV-də, kinoda istehsal prosesinin (çəkiliş, montaj) və efir vaxtının zamana görə bölünərək tənzimlənməsi.
2. Hazır filmin, verilişlərin, onların hissələrinin, həmçinin süjetlərin efir müddəti.
Jurnalistika terminləri lüğəti