Lüğət seçin
Tarix terminləri lüğəti
Orxon-Yenisey abidələri
Türk xalqlarının ən qədim yazılı abidələri.
1696–1722-ci illərdə Yeniseyin yuxarı axarında, 1889-cu ildə isə Orxon çayı hövzəsində (Monqolustan) aşkarlanmış bu abidələr VII–XI əsrlərə aid edilir. O-Y.A. Orxon-Yenisey əlifbası ilə daş, bəzək əşyaları, kağız və s. üzərində yazılıb. Aşkarlandığı ilk dövrlərdə onlar səhvən qədim yunanlara, qotlara, keltlərə və skiflərə aid olunub. Bu abidələrin elmi tədqiqinə yalnız XIX əsrdə başlanıb. Danimarkalı dilçi V.Tomsen 1893-cü ildə abidənin əlifbasını deşifrləyib, milliyyətcə alman olan şərqşünas V.Radlov isə 1894-cü ildə həmin yazıları oxuyub. Tədqiqatların gedişində O-Y.A.-nin qədim kurıkan, oğuz tayfalar ittifaqlarına, qırğız, Şərqi Türk, Qərbi Türk, uyğur xaqanlıqlarına, habelə Şərqi Türküstanda uyğur dövlətinə, xəzərlərə və peçeneqlərə məxsus olduğu aşkarlanıb. Bu abidələr qədim türklərin tarixini öyrənmək üçün qiymətli mənbə sayılır.
Həmçinin bax:
Tarix terminləri lüğəti