Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

ZABİLƏ

fars. zabil sözündəndir. “Zabil” əslində tarda Mirzə Sadığın əlavə etdiyi bir pərdədir.

Azərbaycan antroponimikasında musiqi parçalarının adlarından yaranmış şəxs adları sırasında olan Zabil kişi adından (bax: ad – ZABİL) ənənəvi yolla yaranmış qadın adıdır.

ZABİRƏ

fars. zabir sözündəndir. Zabirə qadın adı güclü, qüvvətli, möhkəm mənasını ifadə edən Zabir kişi adından (bax: ad – ZABİR) ənənəvi yolla yaranmış qadın adıdır.

ZABİTƏ

ərəb. zabita sözündən olub, qayda, qanun, nizam-intizam, həmçinin nüfuz, ciddi olma mənalarını ifadə edir.

XX əsrin 70-ci illərinə qədər populyar qadın adları sırasında olsa da, bu gün məişətimizdə unudulmaqda olan şəxs adlarındandır.

...ZADƏ

fars. zada əslində törəmiş, doğulmuş, övlad, oğul mənasındadır. Adətən isimlərə qoşularaq əsil, kök, nəsil bildirir (bəyzadə, əsilzadə və s.).

Azərbaycan antroponimikasında müstəqil şəxs adı olmasa da, -zada sonluğu ilə düzələn kifayət qədər kişi və qadın adı mövcuddur. Məsələn, Əlizadə, Həsənzadə, Vəlizadə və s. Bir sıra dünya dillərində soyaddan yaranma şəxs adları mövcuddur. Azərbaycan antroponimikasında mövcud -zada sonluğu ilə düzələn adların əksəriyyəti həm də soyad kimi işlənir. Məsələn, Əlizadə, Xanzadə və s.

ZAHİDƏ

ərəb. zahid sözündən olub, dünyanın zövq və nemətlərindən əl çəkib vaxtını ibadətlə keçirən dindar (adam), tərkidünya mənasındadır.

Zahidə qadın adı insanlardan qaçaraq qapalı həyat keçirən adam anlamını ifadə edən Zahid kişi adından (bax: ad – ZAHİD) ənənəvi yolla yaranmış qadın adıdır. Adın məşhur daşıyıcılarından XII–XIII əsrlərdə Təbriz hökmdarı Zahidə xatun idarəçilik fəaliyyəti ilə məşhurlaşan, şəhərin abadlaşmasına, mədəniyyətin inkişafına böyük diqqət yetirən, şəhəri yadelli işğalçılardan xilas etmək üçün əlindən gələni əsirgəməyən dövlət xadimlərindən olmuşdur.

ZAHİRƏ

ərəb. zahir sözündən olub, açıq-aşkar, meydanda olan, məlum olan, həmçinin xarici görünüş, üz tərəf, görkəm mənasındadır.

Zahirə qadın adı göz önündə olan mənasını ifadə edən Zahir kişi adından (bax: ad – ZAHİR) ənənəvi yolla yaranmış qadın adıdır.

ZAİRA

ərəb. zair sözündəndir (vurğu I hecaya düşür). Zaira qadın adı ziyarətə yollanan, ziyarətçi mənasını ifadə edən Zair kişi adından (bax: ad – ZAİR) ənənəvi yolla yaranmış qadın adıdır. Adın Zairə variantı da mövcuddur.

ZAİRƏ

ZAKİRƏ

ərəb. zakir sözündəndir. Zakirə qadın adı dini mərasimlərdə zikr etmə, təsbeh çevirə-çevirə Allahı anma, dua etmə və buna yaxın mənaları ifadə edən Zakir kişi adından (bax: ad – ZAKİR) ənənəvi yolla yaranmış qadın adıdır.

ZALXA

qəd. yəhudi zalxa (əslində zelikha) sözündəndir. Mənbələrdə Züleyxa qadın adının da bu sözdən olduğu qeyd edilir. Zalxa sürüşən, sürüşkən mənalarındadır.

Eyni zamanda Azərbaycan dilində məhəlli sözlərdən olub, tutqun bənövşəyi rəngdə çoxlu çiçəkləri olan zəhərli bir bitki adıdır. Zalxa qadın adı da həmin bitkinin adındandır. Adın təhrif olunmuş Zalha forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir. Azərbaycanın əsasən şimal-şərq bölgələrində rast gəlinən məhəlli adlar sırasındadır.

ZALHA

ZAMİRA

ərəb. zamir (əslində zamir) sözündəndir. Zamirə qadın adı zərif, incə, nazik, səmimi mənalarını ifadə edən Zamir kişi adından (bax: ad – ZAMİR) ənənəvi yolla yaranmış qadın adıdır.

ZAMİRƏ

ZƏMİRƏ

ZAR

fars. zar sözü dilimizdə usandırmaq, çoxluqdan zinhara gəlmək və buna yaxın mənalar ifadə edir.

Azərbaycan antroponimikasında mürəkkəb şəxs adlarının tərkibində işlənir.