Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

XANSÜVAR azərb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş xan və fars. süvar sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

XANSUVAR

XANVERDİ azərb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş xan və verdi birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

XANZADƏ azərb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş xan və fars. zada sözlərinin birləşməsindən yaranmış şəxs adıdır.

XAS ərəb.

bir sıra mürəkkəb şəxs adlarının tərkibində işlənən xas sözü müasir Azərbaycan dilində yalnız bir adama və ya bir əşyaya məxsus olan, onun üçün səciyyəvi olan, yalnız bir adamda və ya bir əşyada olan mənasındadır.

Xas Azərbaycan antroponimikasında müstəqil şəxs adı kimi deyil, yalnız mürəkkəb şəxs adlarının tərkibində (həm əvvəlində, həm də sonunda) mövcuddur.

XASAY ərəb.

xasay sözündəndir.

Xasay kişi adı dilimizdə idarə edən, müdir, başçı, döyüşçü anlamlarını ifadə edir. Sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.

XASI

Xas... ilə başlayan kişi adlarının, eləcə də tərkibində xas sözünün işləndiyi mürəkkəb şəxs adlarının əzizləmə və oxşama məzmunlu qısaltma formasıdır.

Sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Addan soyad da formalaşmışdır.

XASMƏHƏMMƏD ərəb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən xas sözü və Mahammad adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

XASMƏMMƏD

XASMURAD ərəb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən xas sözü və Murad adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

XASPOLAD ərəb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən xas sözü və fars. Polad adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

XATƏM ərəb.

xatam sözündən olub, dilimizdə əsasən iki mənada işlənir: 1. Üstündə yazı olan və möhür kimi istifadə olunan üzük, möhür, damğa; 2. Sonuncu, axırıncı, ən sonuncu.

XATİR ərəb.

xatir sözündəndir. Xatir kişi adı yada salma, yad etmə, anma, yaddaş, yadda saxlama qabiliyyəti və buna yaxın mənaları ifadə edir.

Bu gün Azərbaycan antroponimikasında Xatir artıq köhnəlmiş şəxs adları sırasında olsa da, addan ənənəvi yolla düzəlmiş Xatirə qadın adı hələ də məişətimizdə geniş yayılmış şəxs adlarındandır.

XAVƏR fars.

xavar sözündən olub, şərq, gündoğan mənasındadır.

Xavər Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasındadır. Son dövrlərdə məişətimizdə kişi adına nisbətən Xavər qadın adına daha çox rast gəlinir.

XEYBƏR yəhudi.

xeybar sözündəndir. Yəhudi ləhcələrindən birində “qala, bürc” mənasındadır.

Azərbaycan antroponimikasında İslam dini ilə əlaqədar Xeybər kişi adı Ərəbistan yaxınlığındakı qalanın adındandır. Əfqanıstan və Pakistan arasında yerləşən bu qala İslam tarixində Məhəmməd Peyğəmbərin adı ilə əlaqələndirildiyindən məşhurdur. Məhəmməd Peyğəmbər və köməkçiləri bu qalada yəhudilərlə vuruşub qalib gəlmişlər. Bu hadisə Şərqdə bir çox yazıçıların əsərlərində də öz əksini tapmışdır. Bəzi lüğətlərdə Xeybər kişi adı fars mənş. taqətsiz, heysiz sözü ilə əlaqələndirilir.