Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

NURİDƏ

NURİYƏ

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur sözündəndir. Nuriyyə (bax: ad – NUR) qadın adı işığa aid, nurla əlaqədar, işıqla bağlı anlamlarındadır.

Dilimizin şəxs adları sistemində mövcud Nuriyyə qadın adı İslam dini ilə əlaqədardır. Məlum olduğu kimi, müsəlman ölkələrində Məhəmməd Peyğəmbərin, eləcə də onun ailə üzvlərinin, yaxınlarının adları geniş yayılmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, Şərq xalqlarında olduğu kimi, türk antroponimik vahidlər sistemində də mövcud Nuriyyə qadın adı Məhəmməd Peyğəmbərin ən çox sevdiyi, imam Əli ilə ailə qurmuş kiçik qızının Fatimənin (bax: ad – FATİMƏ) adı ilə bağlıdır. Onun həm də Siddiqə, Mübarəkə, Tahirə, Zəkiyyə, Raziyyə, Mərziyyə, Mühəddəsə, Zəhra kimi doqquz adı olduğu məlumdur. Dini rəvayətlərə əsasən, göylərdə Fatiməyə həm də Nuriyyə, Səmaviyyə (bax: ad – SƏMAYƏ), Haniyyə (bax: ad – ZƏHRA) də deyilmişdir. İslam dini ilə əlaqədar mənbələrdə qadın üçün ən ali cəhətləri birləşdirdiyi üçün hər cür pislikdən ayrılmış (və ya seçilmiş), təmizlənmiş mənasını ifadə edən Fatimənin “Nuriyyə” adlandırılmasının onun gündə üç dəfə nurlu camalının həzrət Əli üçün cilvələnməsindən irəli gəlməsi ilə bağlı məlumatlara rast gəlinir. Başqa sözlə, Fatimənin nurlu çöhrəsi əmirəlmöminin Əli üçün sübh tezdən doğan Günəş, günorta nur saçan Ay və axşam parlaq ulduz kimi imiş. Hədislərdə də həzrət Əliyə istinadən qeyd edilir ki, mübarək ramazan ayında Ay səmada hilallaşanda (yəni on dörd günlük olanda) Fatimənin nuru ayın nurunu üstələyirmiş, yəni Fatimə evə girərkən ayın işığı yenidən aşkar olurmuş. Beləliklə, ərinə və övladlarına çox mehriban, qayğıkeş olduğu üçün xanım Fatimə Nuriyyə, eləcə də Haniyyə adlarını da almışdı. XX əsrdə məişətimizdə geniş yayılmış qadın adları sırasında olan Nuriyyə bu gün müşahidəediləcək dərəcədə azalmışdır. Hazırda adın daşıyıcıları, əsasən, orta və yaşlı nəslin nümayəndələridir.

NURİYYƏ

NURQƏDƏM

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur sözü və Qadam adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Azərbaycan antroponimikasında alqış məzmunlu şəxs adları sırasındadır. Nurqədəm (bax: ad – NUR; QƏDƏM) qadın adı qədəmlərin nurlu, işıqlı olsun mənasını ifadə edir.

NURQƏLƏM

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur sözü və Qalam adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adlarından olan Nurqələm (bax: ad – NUR; QƏLƏM) şəxs adı nurlu, işıqlı qələmi olan (Tanrı), yaxşı yazan (Allah), gözəl yaradan rəssam (Allah) mənasındadır.

NURLAN

ərəb. nur ismindən düzəlmiş (feil düzəldən -lan ş.) nurlanmaq feilindən olub, işıq salmaq, işıqlandırmaq, parlamaq, aydınlatmaq anlamlarını ifadə edir.

Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan Nurlan (bax: ad – NUR) qadın adı dünyaya gəlişi ilə ailəni, ocağı işıqlandıran, hər yerə nur paylayan mənasındadır. Sonradan Nurlan adına -a/a şəkilçisi artırılmaqla adın Nurlana, Nurlanə variantları da yaranmışdır.

NURLANA

NURLANƏ

NURSABAH

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur və sabah sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nursabah (bax: ad – NUR; SABAH) qadın adı səhərin işığı, sübhün nuru mənasını ifadə edir.

NURSƏDƏF

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur sözü və Sadaf adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nursədəf (bax: ad – NUR; SƏDƏF) qadın adı nur saflığı, nur zərifliyi anlamlarındadır.

NURSƏFA

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur sözü və Safa adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nursəfa (bax: ad – NUR; SƏFA) qadın adı nur səfası, işığın seyri mənasını ifadə edir.

NURSİMA

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur sözü və Sima adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nursima (bax: ad – NUR; SİMA) qadın adı nura bənzər üzü, nur kimi işıq saçan üzü olan (gözəl) anlamındadır.

NURŞƏN

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur və azərb. çan sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nurşən (bax: ad – NUR; ŞƏN) qadın adı nuru, işığı ilə ətrafa sevinc, şənlik yayan (gözəl) anlamındadır.

NURTAC

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur və fars. tac sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nurtac (bax: ad – NUR; TAC) qadın adı tacından işıq düşən, nur saçan mənasındadır.

NURTƏK

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən nur və azərb. tak (kimi mənasında) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nurtək (bax: ad – NUR; TƏK) qadın adı nurtək parlaq, işıq saçan (qadın, qız) mənasını ifadə edir.