Azərbaycan dastanlarının leksikası

duzaq

1. Tələ, cələ.

2. Məcazi mənada: hiylə, kələk, tələ.

İraqdı yollarım, rahimdi uzaq,

Canansız cahan mənim üçün duzaq.

Bənna işi deyil, bəs necə pozaq?

Peymanıma xilaf olan deyiləm.

                                (“Sam şahzadə”)

duzəx fars

Cəhənnəm.

Tahir deyər: işim ahü-zar oldu.

Qaralandı gözüm yaşı, car oldu,

Dağıldı dövlətim tarımar oldu.

Atanı duzəxə sal innən belə!

                           (“Tahir və Zöhrə”)

dübarə fars

İkincı dəfə, bir daha, yenidən, təkrar.

Basdırmışam bu torpağa bir Sayat,

Adın verib qoydum dübarə ayat.

İnsaf eylə, etmə məni namurad,

Ol Kəbeyi-Beytullaya bağışla.

               (“Sayat bəy-Səyalı xanım”)

dübara

dibara

dükandar

Dükan sahibi.

Zöhrənin baxtı açıldı,

Boyuna xələt biçildi.

Bağlı dükanım açıldı,

Gəl ol dükandarım, oğlan!

                      (“Tahir və Zöhrə”)

Düldül

Həzrət Əlinin atının adı.

Mərdi iyid mərd deyər mərd oğlu mərddən,

Sərraf olan seçər ləli gövhərdən,

Düldülün sahibi ya Şahi-mərdan,

Ağa, məni dərdə salan gəlindi!

                                 (“Seydi və Pəri”)

düsər fars

İkibaşlı, ikitərəfli.

Mərifət bəhrində, ədəb-ərkanda

Bir iyid istərəm lami-ləng ola.

Atı Düldül ola, qılıncı düsər,

Dayanmaz, qabaqda yüz nəhəng ola.

                                      (“Leyli və Məcnun”)

düta fars

1. Qoşa, iki dənə.

2. Bükülmüş, əyilmiş; ikiqat.

Dastanda 2-ci mənada işlənir.

Eşq əlindən namus-arım qalmadı,

Nə bir səbrim, nə qərarım qalmadı,

Qurbaniyəm, ixtiyarım qalmadı,

Dönmüşəm kamana, qəddimdi düta.

                                                    (“Qurbani”)

duta

düyün

dadı

Dayə. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

dağ və taş

Hər yer, bütün çevrə, hər tərəf. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

daxı

Dəxi, daha. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

daqınmaq

Taxmaq, geyinmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)