Fizika terminlər lüğəti

MEZOFAZA

Maddənin mayelərə xas olan axıcılığa və bərk kristala xas olan anizotropluğa malik halı; mezomorf hal.

MEZONLAR yun. mésos – aralıq

Sükunət kütləsi, elektronla proton kütlələri arasında olan müsbət və mənfi elementar elektrik yüklü və ya yüksüz zərrəciklər.

MİKROBƏRKLİK

İndentor adlandırılan müəyyən formalı bərk cismin (çox vaxt piramidaşəkilli almazın) adətən yastı nümunə səthinə plastik surətdə basılmasına göstərilən müqavimət.

M. ədədi bərklik ədədinin Vikkers metodu ilə təyinində olduğu kimi hesablanır.

MİKROFİLMLƏMƏ

Çap olunmuş material, çertyoj, əlyazma və s.-nin miniatür fotosurətinin foto və ya kino plyonkası üzərində alınması; mikrofotosurətalma.

M. informasiyanın tutduğu həcmi xeyli azaltmağa, onu uzun müddət saxlamağa və lazım gəldikdə ondan dərhal istifadəyə imkan verir.

MİKROFOTOQRAFİYA mikro... + foto + ...qrafiya

Mikroskop vasitəsilə xırda obyektləri 20 dəfə və daha artıq böyütməklə fotoşəkillərin çəkilməsi.

Bunun üçün mikroskopa, onun okulyarı tərəfdən mikrofotoşəkilçəkən əlavə hissə, güzgülü fotoaparat və s. taxılır.

MİKROSTRUKTUR mikro... + lat. structura – quruluş

Metal və ərintilərin optik və ya elektron mikroskopu ilə görünən quruluşu; metalların mikrostrukturu.

Metal və ərintilər adətən adi gözlə görünməyən çoxlu miqdarda qeyri-düzgün formalı kristallardan (dənələrdən) ibarət olur.

MODULYASİYA¹ lat. modulatio – müntəzəmlik, səlislik

Hər hansı müntəzəm prosesi xarakterizə edən kəmiyyətlərin zamandan asılı olaraq verilmiş qanun üzrə dəyişilməsi. 

M. xarici təsirlərdən yaradılır.

MODULYASİYA² lat. modulation – müntəzəmlik, səlislik

mus. Bir tonallıqdan digərinə, eləcə də məqamına görə fərqlənən eyniadlı tonallığa (məsələn, do majordan do minora) keçid.

M. melodiya və harmoniyanı yeni çalarlarla zənginləşdirir, akkordların funksional əlaqəsini genişləndirir, musiqinin gərgin, dinamik inkişafına səbəb olur.

MONOKL fr. monocle, yun. mónos – bir + lat. oculus – göz

1. Göz çuxuruna qoyulan dairəvi (qabarıq çökük) optik şüşə.

Eynək əvəzinə də işlədilir.

2. Menisk tipli müsbət tək linzadan ibarət sadə fotoobyektiv.

Landşaft linzaları da M. adlandırılır.

MONOKRİSTAL

Fəsiləsiz kristal qəfəsilə xarakterizə oluna bilən bircinsli kristallik cisim.

M. həndəsi çoxüzlü şəklində (yəni yaxşı əmələ gəlmiş kristal kimi) və ya qeyri-müəyyən formalı zərrə (dənə) kimi mövcud olur. M.-ın xarici forması onun atom quruluşu və kristallaşma şəraitindən asılıdır.

MULTİPLET lat. multiplex – çoxqat

Tam spinin verilmiş 5 qiyməti ilə xarakterizə olunan atom və ya molekulların kvant hallarının sayı (cırlaşma dərəcəsi).

ϗ=2S+1 (S – spin kvant ədədidir). ϗ=2 (S=1/2, bir xarici elektronu olan atomlar) olan hal dublet (belə atomların spektr xətti iki xəttə – dubletə ayrılır). ϗ=0 olan hal sinqlet, ϗ=3 olan hal isə triplet adlanır.

MULTİPOL multi... + yun. pólos – qütb

Müəyyən simmetriyaya malik elektrik yükləri (qütbləri) sisteminin xarakteristikası.

MÜ-ZƏRRƏCİK

Elementar elektrik yükü müsbət və mənfi, sükunət kütləsi 207 me (me – elektronun kütləsidir), spini 1/2, yaşama müddəti 2,2∙10-6 san olan qeyri-stabil fermion; müon, mezon.

Amerikan fizikləri S. Niddermeyer və K. Anderson kosmik şüalarda kəşf etmişlər (1936).

NEYTRİNO ital. neutrino, neutrone – neytron sözünün kiçildilmiş forması

Yükü sıfır, spini 1/2 olan elementar zərrəcik.

Hər leptonun öz N.-su mövcuddur.

NEYTRON-KAROTAJ

geol. Quyuların radioaktiv karotaj metodu.

Neytronlarla süxurların atom nüvələrinin qarşılıqlı təsiri nəticəsində alınan effektin təyininə əsaslanır.

NEYTRONOQRAFİYA neytron + ...qrafiya

Neytronların difraksiyasına əsasən maddənin (molekulun, kristalın, mayenin) quruluşunun öyrənilməsi üsulu.

Burada neytronların yalnız nüvə səpilməsindən bəhs olunur.