Fizika terminlər lüğəti

RENTGENOQRAFİYA¹ rentgen + ...qrafiya

Rentgen şüalarının difraksiyasına əsasən materialları tədqiq edən üsul.

R. materialların quruluşunu, deformasiyasını, faza diaqramlarını, tarazlıqda olan və olmayan halları və s. öyrənir.

RENTGENOQRAFİYA² rentgen + ...qrafiya

tib. Rentgenoloji üsul; skiaqrafiya (tibdə), müayinə edilən obyektin rentgen şüaları ilə fotoplyonkada şəklinin çəkilməsi; skiaqrafiya.

Rentgenodiaqnostikanın əsas üsullarından biri. Bu üsulun üstün cəhəti rentgenoskopiyada görünməyən kiçik və incə dəyişikliklərin R.-da asanlıqla aşkar edilməsidir.

RENTGENOQRAM

Rentgen şüaları ilə tədqiq olunan obyekt maddəsinin qarşılıqlı təsirindən yaranan “kölgə” şəklinin işığahəssas material (fotoplyonka, fotoplastinka) üzərində qeyd olunmuş təsviri.

R.-dan bioloji obyektlərin tədqiqində, konstruksiya və materiallardakı müxtəlif defektlərin aşkar olunmasında və s.-də istifadə olunur.

REOLOGİYA yun. rhéos – axın, sel + ...logiya

Maddələrin axarlılığı və deformasiyası haqqında elm.

Özlü və plastik materialların (qeyri-Nyuton mayelərinin, dispers sistemlərinin və s.) axarlılığı və dönməyən qalıq deformasiya ilə əlaqədar, eləcə də gərginlik relaksasiyası, elastik təsirdən sonrakı prosesləri və s.-ni öyrənir.

RETUŞ fr. retouche; retoucher – düzəltmək, çəkib dəqiqləşdirmək; hərf. yenidən toxunmaq

inc., inf., poliq. Təsvirlərin (rəsm, fotoşəkil və s.) karandaş və ya boya ilə ayrı-ayrı yerlərinin düzəldilməsi, pozulub təmizlənməsi və kimyəvi emalı (fotoqrafik təbəqənin aşındırılması yolu ilə).

Poliqrafiyada orjinalların çapa hazırlanmasında və çap formaları üçün neqativ və diapozitivlərin düzəldilməsi, qaydaya salınmasında tətbiq olunur.

REVERBERASİYA lat. reverberatio – əksolunma

Örtülü binalarda səs mənbəyinin təsiri kəsildikdən sonra səsin tədricən zəifləməsi.

Binanın içərisindəki hava külli miqdarda məxsusi rəqslərə malik sistem rolunu oynayır.

REZERFORD

Radioaktivlik vahidlərindən biri. Rd ilə işarə olunur.

1 R., bir san-də 106 parçalanma verən nuklidin aktivliyidir. E. Rezerfordun şərəfinə adlandırılmışdır.

REZOLVOMETRİYA lat. resolvo – açıram + ...metriya

Fotoqrafik sensitometriyanın fotomaterialların ayırdetmə qabiliyyətinin ölçülməsi üsullarını öyrənən bölməsi.

REZONANSLAR

Qarşılıqlı təsir zamanı bir neçə elementar zərrəciyin qovuşması (və ya mexaniki birləşməsi) nəticəsində yaranan və yaşama müddəti kiçik olan zərrəciklər.

R. bilavasitə müşahidə olunmur, yaranması parçalanmada meydana çıxan zərrəciklərin müşahidəsi ilə isbat olunur.

REZONATOR

Rezonans xassələrini kəskin biruzə verən rəqs sistemi.

Paylanmış parametrli (sərbəstlik dərəcəsi sonsuz sayda olan) rəqs sistemləri adətən praktikada R. adlanır.