Azərbaycan dastanlarının leksikası

sabuta

Göyərçin.

Müqayisə et: kəbutər (göyərçin).

Gördü ki, burada o qədər ahu, sabuta var ki, gəl görəsən. (“Leyli və Məcnun”)

sadağa

Qurban edilən şey; qurban.

Başına döndüyüm Şirin,

Yar, yetişdi namən mənə.

Can sadağası gözlərin,

Yar, yetişdi namən mənə.

                  (“Fərhad və Şirin”)

                       *

Gül gəlib qonub budağa,

Verrəm fəğirə sadağa,

Tanımaram nə xan, nə ağa,

Eylə dərdə dərman, gözəl.

          (“Mahmud-Niyar xanım”)

sağır ərəb

1. Kar.

2. Səssiz.

Bir adam məclisdə sağır otursa,

Özü söyləməyib, fağır otursa,

Yerində ağıllı, ağır otursa,

Kamal durub onu qovası olmaz.

                          (“Abdulla və Cahan”)

sağər

sahir ərəb

1. Sehrçi, sehrkar, cadugər.

2. Cəzb edən, məftun edən.

Canda bir sahirdi cahan içində,

Yanarsan alovda, sazan içində.

Bir baği-bağçada üryan içində

Əgər sağ qalsan, iftixar olar.

                              (“Sam şahzadə”)

saqi ərəb

1. Məclisdə qədəhlərə şərab töküb paylayan adam.

2. Su paylayan, su satan.

Ərənlər sərvəri bir nəzər saldı,

Saqinin dəstində bada göründü.

                              (“Səyyad və Sədət”)

salıx

Xəbər, soraq.

Qarabaşlar Əhmədin salıx verdiyi yerə getdilər. Gördülər ki, Əmrah hələ arxın yanında yatır. (“Əmrah”)

salıq

sancaq

Bayraq.

Danışcax gəlir qədəmə qədəm,

Hoyumuza yetişsin o şahi-kərəm,

Döyülür təbillər, sancağı ələm,

Bizləri gözlüyüb nişana gələr.

                       (“Abdulla və Cahan”)

sar fars

1. Yırtıcı quş.

2. Məcazi mənada: yırtıcı, vəhşi mənasında.

Tərlan tərlanınan,

Sar da sarınan.

Bülbül öz gülüynən,

Yar da yarınan,

Tərlan da götürməz,

Sarı yanınca.

        (”Qulam-Kəmtər”)

Lovğa-lovğa baxma mənə,

Sar qonammaz yasəmənə,

Qan uddurram indi sənə,

Batar meydan qana indi.

              (“Durna teli”)

Belə zaman hara, qoç igid hara?

Mərdləri çəkirlər namərdlər dara,

Baş əyir laçınlar, tərlanlar sara,

Mənmi qocalmışam, ya zəmanəmi?

               (“Koroğlunun qocalığı”)

Bunların da əllərində haman o tüfəngdən var. İndi gərək laçınlar, tərlanlar sarlara baş əyə. Bu gündən belə dünya namərd dünyasıdı. (“Koroğlunun qocalığı”)

Bu sinəm yaralı düşdü,

Dağların maralı düşdü,

Yar məndən aralı düşdü,

Tərlan uçmaz, sar görünür.

         (“Koroğlunun Qars səfəri”)

savar fars

Ata və ya başqa heyvana minmiş.

süvar

savar olmaq

Minmək.

Pis övlada öyüd versə yaxşı ata,

İyid çıxıb savar olmaz yaxşı ata,

Kamil ovçu bərəsində yaxşı ata,

Keçirəndə ya dəyməyə, ya dəyə.

           (“Məhəmməd və Güləndəm”)

süvar olmaq

saya fars

1. Kölgə.

2. Himayə, kömək.

Səndən xəbər alım, ay sarı qaya,

Mənim Əslim buralardan keçdimi?

Mübarək kölgənlə salıbsan saya,

Mənim Əslim buralardan keçdimi?

                                        (“Əsli və Kərəm”)