Azərbaycan dastanlarının leksikası

mürəssə ərəb

Qaş-daşla, cəvahiratla bəzədilmiş.

O zəhri zülfləri köksündə çəprəs,

Zər zərbab üstündən ətlası çərkəs,

Yaxası mürəssə, çatqısı Gülgəz,

Çarqatının ucu sürmələnibdi.

                                       (“Qurbani”)

mürvət ərəb

İnsaf; insanlıq; mərdlik.

Mərd igidlər kəm olmazlar mürvətdən,

Hər kəsdənin qisməti var nemətdən.

Buğda verib çıxartdılar cənnətdən,

Şeytan ol Adəmi tovladı bir gün.

                               (“Fərhad və Şirin”)

                              *

Buxaradan gəlməyim yamandır,

Aman xanım, mürvət eylə, amandır.

Sayat bəy də Səyalıya qurbandı,

Aman xanım, azad eylə babamı.

                 (“Sayat bəy-Səyalı xanım”)

mürüvvət

müsəlsəl ərəb

Zəncir kimi bir-birinə bağlı; sonu görünməyən.

Flektivlik baxımından silsilə sözü ilə eyniköklüdür.

Müəttər zülfləri, müsəlsəl saçı,

Hərdən şitab eylər bellərə doğru.

                                               (“Qurbani”)

müstəcəb ərəb

Arzusu, istəyi qəbul olunan.

Deyirlər, el duası müstəcəb olar. Bir qurban götür, gedək ocağa, orada nəzir paylayaq, qurban kəsək, verək yetim-yesirə, bəlkə, bir övladımız oldu. (“Qurbani”)

müstəəccüb

müstəcab

müstəcab olmaq

Arzusu, istədiyi qəbula keçmək, xahişi yerinə yetmək, arzusuna çatmaq.

müşəmmələmək

Müşəmbə ilə örtmək, üzünə müşəmbə çəkmək.

Mollanın kağızda yazdığı sözlər Qurbaniyə əyan oldu. Pəri xanım kağızı müşəmmələyib Qurbaniyə vermək istəyəndə o dedi:

– Axund, dayan, qoy bir neçə söz deyim, sonra gedərsən. (“Qurbani”)

müşəmbələmək

müşəmbə

əsli ər. müşəmmə

Su keçirməmək üçün bir və ya hər iki üzünə xüsusi maddə sürtülmüş parça.

müşərrəf ərəb

Şərəflənmiş, şərəfə nail, şərəfli.

Müşərrəfəm, dilbər, sənin yolunda,

Dünya şövkətinnən xalı san barı,

Uğradıbsan məni Əyyub dərdinə,

Dərmanım səndədir, halısan barı?

                                (“Abbas və Gülgəz”)

müşk ərəb

Bir cins ceyranın göbəyindən çıxarılan xoş iyli maddə.

N.Tusi “Cavahirnamə” əsərində yazır: “Müşkün əldə edilməsi qaydası belədir: ahunu tutub, göbək ətrafındakı qan nafəyə toplansın deyə heyvanın bədənini və qarnını əllə ovuşdururlar. Qan göbəyə dolub soyuduqdan sonra göbəyi bağlayırlar. Göbək tamamilə qanla dolduqda onu kəsib tam bir il açıq saxlayırlar. Deyirlər ki, ahu bir növ sünbül və bəhməni (zəfərana oxşar bir gül) yeyərək müşk əmələ gətirir”.

Leyli sözünü qurtarıb, ürəyi qəşş elədi, daş parçası kimi yerə sərildi. Qızlar onun üzünə müşk, ənbər səpib, ayıldıb öz otağına apardılar. (“Leyli və Məcnun”)

                                                                       *

Həsrət qaldım vətənimə, elimə,

Qan bulaşıb müşkü ənbər telimə,

Qardaş adı daha gəlməz dilimə,

Mədəd Allah, səndən mənə bir imdad!

                                                           (“Alı xan”)

                                                                       *

Müşk-ənbər iyili,

Qoxusu, ətri, yağı var.

                             (“Alı xan”)

müşkfəşan

ərəb. müşk, fars. əfşan – səpən, saçan

Müşk qoxulu, müşk saçan.

Ağ əndamı başdan-başa,

Ətirli gül müşkfəşan.

Al yanaq, ayna qabaq,

Siyah zülfü ənbərəfşan.

                 (“Tahir və Zöhrə”)

müştaq ərəb

1. Arzulayan, istəyən.

2. Şövqlü, həvəsli.

Qurbaniyəm, dərd çəkmişəm nəhanlar,

Xəyalım sevməkdi səntək cananlar,

Yanaşsa üzünə müştaq dəhanlar,

Nəfəs dəyər, cığaları yellənir.

                                       (“Qurbani”)

                          *

Mənə müştaq qürbət ellər,

Göz yaşımı kimlər silər?

Kərəm ağlar, rəqib gülər,

Gülüşü Əslimə bənzər.

                 (“Əsli və Kərəm”)