Dictionaries
Jurnalistika terminləri lüğəti
piksel
ing. pixel – şəklin elementi
Ekrandakı təsvirin ən kiçik elementi, ölçü vahidi. P. – ekranda ağ-qara, yaxud rəngli nöqtədir.
P. vasitəsilə ekranın parlaqlığı idarə olunur, şəkil, rəsm çəkilir, qrafiklər cızılır. Kompüterin monitorunun, kameranın, fotoaparatın, telefonun və s.-nin ekranında şaquli və üfüqi istiqamətdə P.-lərin sayı nə qədər çoxdursa, təsvirin keyfiyyəti də bir o qədər yüksək olur.
Jurnalistika terminləri lüğətipilot
ital. pilota – gəmi bələdçisi
1. Filmin epizodunun, proqramın bir buraxılışının, serialın bir hissəsinin sınaq çəkilişi.
P.-ları nümayiş etdirməkdə məqsəd auditoriyanın mümkün reaksiyasını öyrənmək, sponsorların, reklam sifarişçilərinin diqqətini yeni məhsula cəlb etməkdir.
2. Dövri nəşrin nümunə, sınaq kimi buraxılmış sayı, nüsxəsi.
Ona «sıfırıncı nömrə» də deyilir. P. nömrə auditoriyanın nəşrə reaksiyasını öyrənmək, istehsal prosesini nizamlamaq, həmçinin investorların, səhmdarların, reklam sifarişçilərinin diqqətini ona cəlb etməkdir. Bəzən köhnə qəzet və jurnallar da məzmunda, dizaynda ciddi dəyişikliklər etdikdə P. nömrə buraxır.
Jurnalistika terminləri lüğətipiplmetr
ing. people – əhali, xalq + yun. metron – ölçü
Auditoriya haqqında informasiya toplamaq üçün televizora qoşulan cihaz.
Ona «TVmetr» də deyilir. P. tamaşaçının ekran qarşısında keçirdiyi vaxtı, onun baxdığı proqramları qeydə alır. Bu məlumatlar əsasında xüsusi metodika üzrə telekanalların, proqramların reytinqi müəyyənləşdirilir, auditoriyanın bəzi sosial-demoqrafik xüsusiyyətləri təhlil edilir.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətipiramida üsulu
Xəbərlərdə ən mühüm informasiyanı materialın əvvəlinə çıxarmağı, detalları və izahları isə sonra yerləşdirməyi tələb edən yazı üslubu.
P.Ü. xəbər yazma texnologiyasını jurnalistlər üçün vizuallaşdıran, prioritetləri düzgün müəyyənləşdirməyə imkan verən qaydadır. Bu qaydaya görə, xəbərin bütün vacib elementləri onun lidində yerləşdirilməli, xəbərin gövdə hissəsində incələmələr, daha sonra ümumi informasiya əks etdirilməlidir. Yəni digər janrlarda hazırlanmış materiallardan fərqli olaraq xəbər «kim?», «nə?», «nə vaxt?», «harada?», «necə?», «niyə?» suallarına cavabdan başlanmalı, ardınca faktın, hadisənin detalları təsvir edilməli, əlavə informasiya isə (izahatlar, rəylər, arayışlar və s.) sona saxlanılmalıdır. Belə halda materialın özəyinin yuxarıda olduğunu nəzərə alaraq jurnalistikada P.Ü.-na «çevrilmiş piramida modeli», «tərs P.Ü.» da deyilir.
Jurnalistika terminləri lüğətiplagiat
lat. plagio – oğurlayıram
Başqasının ideyasını, ixtirasını, əsərini, yaxud əsərinin bir hissəsini mənimsəmə, əsəri başqa şəxsin adı altında açıqlama, mənbəyə, müəllifə istinad etmədən köçürərək öz adına çıxma, habelə şərikli müəllifliyə məcburetmə.
P. qanunla qorunan müəllif hüquqlarının kobud şəkildə pozulması sayılır və aşkar edildikdə cəmiyyətdə güclü ictimai qınağa səbəb olur. Azərbaycan jurnalistlərinin peşə davranışı qaydalarında P. «yolverilməz hərəkət», «ədəbi oğurluq» kimi qiymətləndirilir və media vasitələrindən götürülməklə istifadə edilən «bütöv materiallar, yaxud qısa çıxarışların mənbələrini hər bir halda göstərmək» tələbi irəli sürülür.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətiplan
lat. planum – müstəvi
1. Məqalənin, verilişin hazırlanması üçün əvvəlcədən düşünülmüş, ardıcıl surətdə həyata keçirilən tədbirlər sistemi; məs.: jurnalist araşdırmasının P.-ı, ssenari P.-ı.
2. Hazırlanacaq məqalənin, verilişin, süjetin strukturunu, onların ayrı-ayrı hissələrinin məğzini və ardıcıllığını əks etdirən arayış, xülasə; məs.: məqalənin P.-ı.
3. Redaksiyanın müəyyən vaxt ərzində işıqlandırmağı nəzərdə tutduğu mövzuların siyahısı; məs.: nömrənin P.-ı, tematik P.
4. Kameraya düşmüş obyektin fəzada yeri, təsvir miqyası və daşıdığı məna yükü.
Bu parametrlər üzrə bölgü şərti xarakter daşıyır. Miqyasına görə obyektlər iri, orta və ümumi P.-lara, fəzada vəziyyətinə görə birinci (ön), ikinci (orta) və uzaq (arxa) P.-lara, məna yükünə görə əsas və ikincidərəcəli (fon) P.-larına ayrılır.
Jurnalistika terminləri lüğətiplanlaşdırma
lat. planum – müstəvi
Redaksiyada qəzetin, jurnalın, proqramın gələcək buraxılışlarında işıqlandırılacaq mövzuları, onların ardıcıllığını və həcmini müəyyənləşdirmək üçün vaxtaşırı keçirilən toplantı.
Gündəlik qəzetlərdə P. hər gün, böyük nəşrlərdə gün ərzində bir neçə dəfə, səhifələr və bölmələr üzrə ayrı-ayrı keçirilir.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətiplanşet
fr. planchette – hərfi mənada: taxta lövhəcik
1. Kiçikölçülü, notbukların və smartfonların bir çox keyfiyyətlərini özündə birləşdirən çoxfunksiyalı kompüter.
P.-in notbukdan fərqi onun yüngüllüyündə, qatlanmamasında və ayrıca klaviaturasının olmamasındadır.
2. Verilənləri və qrafik təsvirləri kompüterə klaviaturasız daxil etmək üçün lövhə formasında qurğu.
Belə qurğulara qrafik P. deyilir. Verilənlər və təsvirlər qrafik P.-in üzərinə xüsusi «qələm»lə həkk olunur və siqnallara çevrilərək kompüterə ötürülür.
3. Fotoşəkilləri çap etmək üçün dördkünc lövhə şəklində qurğu.
Bu qurğunun üzərində ölçülərini böyütmək, yaxud kiçiltmək mümkün olan çərçivə bərkidilir və işığahəssas təbəqəyə malik fotokağız onun içində yerləşdirilir.
4. Nəşriyyat sistemlərində – təsviri kompüterə daxil etmək üçün koordinatları göstərən xüsusi qurğu ilə təchiz olunmuş yastı lövhə.
Jurnalistika terminləri lüğətiplatforma
fr. plat – hamar + lat. forma – görünüş, zahiri görkəm
1. Kütləvi çıxışlar və müraciətlər üçün tribuna; məs.: mediaplatforma.
2. Siyasi partiyanın, siyasətçinin, seçkilərdə namizədlərin fəaliyyət proqramı, cəmiyyətin əsas problemlərinə və onların həlli yollarına baxışı.
3. Müxtəlif hesablayıcı sistemlər üçün əsas, baza funksiyasını yerinə yetirən kompüter proqramları və (və ya) avadanlıqları kompleksi.
Jurnalistika terminləri lüğətiplüralizm
lat. pluralis – çoxlu
1. Müxtəlif etnik, irqi, dini, sosial qruplardan ibarət, bu qrupların öz iqtisadi, siyasi, mədəni xüsusiyyətlərini qoruyub saxlamaqla birgə inkişaf etdikləri cəmiyyətin quruluş prinsipi.
2. Hər hansı məsələdə, problemə yanaşmada fərqli baxışların mövcudluğu, fikir müxtəlifliyi və onların ortaya çıxarılması imkanı.
3. Kütləvi informasiya vasitələrindən cəmiyyətdə mövcud olan müxtəlifliyi, hər hansı məsələdə, problemə yanaşmada fərqli baxışları əks etdirməyi tələb edən fəaliyyət prinsipi.
P. Azərbaycanda teleradio fəaliyyətinin qanunla təsbit olunmuş əsas prinsiplərindən biri, ölkə jurnalistlərinin peşə davranışı qaydalarının birinci prinsipinin (həqiqətə xidmət, dəqiqlik və obyektivlik) tərkib hissəsidir. Çox vaxt müəyyən ərazidə müxtəlif ictimai-siyasi yönümlü KİV-in olması orada P.-in təzahürü kimi qiymətləndirilir. Lakin mediada P. fərqli baxışların paralel müstəvilərdə deyil, eyni müstəvidə – eyni KİV-də əks etdirilməsi tələbi irəli sürən prinsipdir.
4. Hər bir reallığın onu təşkil edən müxtəlifliklərin cəmindən yaranması və son nəticədə təbiətdə bir neçə paralel reallığın mövcudluğu haqqında nəzəriyyə.
Jurnalistika terminləri lüğətipoçt
lat. postis – çubuq, şüa
İnsanların bir-birinə xəbər yollamaq, bir-birindən məlumat almaq, yük göndərmək üçün tarixən istifadə etdikləri rabitə üsulu, xidməti və müəssisələri.
KİV yaranandan XX əsrin son rübünədək P. mediada interaktivliyi təmin etməyin başlıca, əksər hallarda yeganə üsulu olub. Qəzetlərdə, sonradan televiziyalarda «P.», «P.-umuzdan», «Musiqili P.» və s. rubrikalar əhali arasında böyük populyarlıq qazanıb. «Redaksiyaya məktub» – jurnalistikada faktik olaraq əsas janrlardan biri kimi nəzərdən keçirilməyə başlayıb. Kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı ilə klassik mənada P. bu funksiyasını itirməyə başlayıb və öz yerini elektron əlaqə formalarına verib.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətipodkast
ing. iPod – mediaoxucunun ticarət markası + ing. broadcast – yayım
İnternet şəbəkəsində geniş yayılmış audio və ya videofayl, yaxud belə fayllar cərgəsi.
P.-ı musiqili internet radiosu və ya televiziyasının proqramları ilə müqayisə etmək olar, lakin onlardan fərqli olaraq P.-ları populyar səs formatlarından birində (məs.: mp3) saytdan kompüterə və mediaoxucuya yükləmək mümkündür.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğəti