Jurnalistika terminləri lüğəti

domen

lat. dominium – mülk, sahə

Say­tın internet şəbəkəsində yerini müəy­yənləşdirməyə imkan verən, hərf və işa­­­rə­­lərdən ibarət simvolik ad.

dosye

fr. dossier – iş

Hər hansı məsələyə, şəxsə aid sənədlər və materiallar toplusu, həmçinin bu sənəd və materialların saxla­nıldığı qovluq.

dördüncü hakimiyyət

ing. Fourth Estate ifadəsinin Azərbaycan dilinə hərfi tər­cü­məsi

Kütləvi informasiya vasitələrinə aid edi­lən, onların cəmiyyətdə siyasi nüfuzunu göstərən ifadə.

Qanunvericilik orqanı, icra strukturu və məhkəmə – demokratik cəmiyyətdə hakimiyyətin bir-birini taraz­laşdıran üç rəsmi qoludur. D.H. termini isə qeyri-rəsmi anlayışdır və medianın ictimai rəyə, habelə hakimiyyətin digər qollarına təsir gücünün ifadəsidir. Bu terminin mü­əl­lifliyi haqqında müxtəlif fərziyyələr mövcuddur, lakin ilk dəfə ona Britaniya pub­­lisisti və tarixçisi Tomas Karlaylın «Qəh­rəmanlar və qəhrəmana pərəstiş» kita­bın­da rast gəlinir. Karlayl irlandiyalı siyasətçi Edmund Burkenin 1787-ci ildə ingilis par­lamentində debatdakı çıxışından sitat gə­tirir: «Parlamentdə üç hakimiyyət var idi; amma orada, reportyorların qalereyasında onların üçündən də mühüm rol oynayan D.H. oturmuşdu». Müasir Oksford və Kembric lüğətləri D.H. terminini həm mediaya, həm də jurnalistikaya, bu sahədə çalışan peşəkarlara aid edir.

dövlət dili

Ölkənin siyasi, ictimai, iqtisadi, elmi, mədəni həyatının bütün sahələrində işlədilən və qanunvericiliklə xüsusi hüquqi statusa malik olan dil.

Azərbaycanda D.D. Azərbaycan dili, onun əlifbası isə latın qra­fikalı Azərbaycan əlifbasıdır. Ölkə əra­zi­sində təsis edilən və fəaliyyət göstərən, D.D.-ndə yayımlanan bütün televiziya və radio kanallarının aparıcıları bu dili mü­kəm­məl bilməli, dublyaj olunan filmlər və verilişlər dövlətin müəyyən etdiyi dil nor­malarına uyğun gəlməli, reklam və elanlarda D.D. işlədilməlidir. Zəruri hallarda reklam və elanlarda eyni zamanda digər dillərdən də istifadə oluna bilər. D.D.-ndə nəşr olunan çap məhsulları latın qrafikası ilə buraxılmalıdır. Ölkədə bütün KİV, nəş­riyyat funksiyası yerinə yetirən qurumlar Azərbaycan dilinin normalarına ria­yət olunmasını təmin etməlidir.

dövlət informasiya ehtiyatları

dövlət qeydiyyatı

Hüquqi şəxs statusu almaq istəyən qurumların hüquq qabi­liyyətinin və statusunun dövlət tərəfindən müəyyənləşdirilərək təsdiq olunması, on­lar barəsində məlumatların dövlət re­yestrinə daxil edilməsi.

Azərbaycanda mət­bu nəşrlərin təsis edilməsi üçün dövlət orqa­nından icazə tələb olunmur. Mətbu nəşr təsis etmək istəyən şəxs çapdan yeddi gün əvvəl icra hakimiyyəti orqanına rəsmi mü­raciət etməklə onu qeydiyyata aldırır. Lakin D.Q.-ndan keçməyən ictimai birliklər və siyasi partiyalar kütləvi informasiya va­sitəsi təsis edə bilməz. Eyni zamanda hüquqi şəxs statusu almaq istəyən redaksiyalar, özəl yayımçılar nizamnamələrini D.Q.-ndan keçirməlidirlər.

dövlət nəşri

Dövlət orqanı tərəfindən təsis olunan və əsasən büdcədən maliy­yələş­dirilən çap kütləvi informasiya vasi­tə­si.

D.N.-nin nizamnaməsini ha­ki­miyyət orqanı təs­diq edir. Onun əsas vəzifəsi döv­lət maraqlarına xidmət etmək, dövlət si­ya­sətinin, rəsmi qərarların izahını və təb­liğini həyata keçirməkdir.

dövlət nəşriyyatı

Dövlət təşkilatlarının təsis etdiyi, yaxud onların strukturlarına daxil olan nəşriyyatlar və nəşriyyat bölmə­ləri.

dövlət sifarişi

Dövlət ehtiyaclarını ödə­mək məqsədilə kütləvi informasiya va­sitəsi məhsulu istehsal edən və yayan təş­kilata ödənişli tapşırıq, habelə bu tap­şırıq əsa­sında hazırlanan məhsul.

Belə sifa­rişlər məqsədli dövlət proqramlarına uy­ğun olaraq uşaqlar, gənclər, fiziki cə­hətdən qüsurlu və s. əhali qrupları üçün nəzərdə tutulur, çox zaman maarifləndirici xarakter daşıyır, yaxud ictimai əhəmiyyətli problemin həllinə yönəldilir. Qanuna görə, KİV məhsullarının istehsalı və yayımı ilə məş­ğul olan istənilən təşkilatın D.S.-ni yerinə yetir­mək hüququ var. Dövlət sifa­rişçisi ro­lunda isə səlahiyyətli hakimiyyət orqanı, məsə­lən, teleradio yayımı sa­həsində müvafiq dövlət qurumu çıxış edir. Dövlət ehtiyacları üçün sifariş müsabiqə əsasında həyata ke­çirilir, onun icrasına görə haqq dövlət büd­cəsindən və bu məq­sədlə cəlb edilən büd­cədənkənar mən­bələr hesabına ödə­nilir.

dövlət sirri

Dövlətin hərbi, xarici-siyasi, iqtisadi, kəşfiyyat, əks-kəşfiyyat və əməliy­yat-axtarış fəaliyyəti ilə bağlı olub dövlət tərəfindən mühafizə edilən və yayılması ölkənin təhlükəsizliyinə ziyan vura bilən məlumatlar.

dövlət sirri ilə işləməyə buraxılma

dövlət sirri təşkil edən məlumatlar

dövlət sirri təşkil edən məlumatların daşıyıcıları

dövlət sirrinə aid edilməyən məlumatlar

Dövlət tərəfindən xüsusi qaydada mühafizə edilməsinə, yayılması dövlət təh­lükəsizliyi məqsədilə məxfiləşdirilməsinə yol verilməyən məlumatlar.

Bunlara aiddir: in­san­ların həyat və sağlamlığı üçün təhlükə törədən fövqəladə hadisələr və qəzalar, onların nəticələri, habelə təbii fəlakətlər, onların rəsmi proqnozları və nəticələri haq­qında, ekologiya, səhiyyə, sanitariya, demoqrafiya, təhsil, mədə­niy­yət və kənd tə­sərrüfatının, habelə cina­yətkarlığın və­ziy­yəti haqqında, dövlətin vətəndaşlara, vəzifəli şəxslərə, müəssisə, idarə və təş­ki­latlara verdiyi imtiyazlar, güzəştlər və kompensasiyalar haqqında, insan və vətəndaş hüquqlarının və azad­lıqlarının pozulması faktları haqqında, ali vəzifəli şəxslərinin səhhəti haqqında, döv­lət hakimiyyəti or­qanları və onların və­zifəli şəxsləri tə­rə­findən qanunvericili­yin po­zulması faktları haqqında informasiyalar.

dövlət sirrinin açılması