Jurnalistika terminləri lüğəti

əks-səda otağı

əks-səda kamerası

Hər hansı fikrin, ide­yanın eyni auditoriyada dəfələrlə təkrar­lanması yolu ilə populyarlaşmasına xidmət edən media texnologiyası.

Ə-S.K. ide­ya­nın KİV-də, yaxud konkret kanalda ardıcıl, hərtərəfli müzakirəsi vasitəsilə deyil, onun müxtəlif insanlar tərəfindən davamlı ola­raq dəstəklənməsi nəticəsində yaradılır. Belə qapalı sistemdə alternativ rəylərə yer yoxdur: bir fikir o qədər təkrarlanır ki, audi­toriya artıq onu «danılmaz həqiqət» kimi qəbul edir və həmin fikrin reallığa nə dərə­cədə uyğun gəldiyi barədə düşünmür.   

əqli mülkiyyət

İnsanın zəkası, intellektual əməyi nəticəsində yaradılan qeyri-maddi mülkiyyət.

Əqli əməyin nəticəsi, adətən, əsər, digər yaradıcılıq məhsulu formasında maddiləşir, bununla da üçüncü şəxslər tə­rəfindən istifadə oluna, hətta mənimsənilə bilir. Buna görə Ə.M. obyektinin yaradı­cısına qanunla onun mülkiyyətini qoruyan hüquqlar verilir. Azərbaycan qanun­veri­ciliyində həm Ə.M., həm də onun sinonimi olan «intellektual mülkiyyət» termin­lə­rin­dən istifadə edilir.

əqli mülkiyyət hüquqları

Müəlliflik hü­qu­qunun obyekti olan əsərlərə, ifalara, fonoqramlara, yayım təşkilatlarının ve­riliş­lərinə, inteqral sxemlərə, məlumat top­­lularına, folklor nümunələrinə, ixtiralara, sənaye nümunələrinə, əmtəə nişanlarına və əmtəənin coğrafi mənşə işarələrinə sa­hiblik hüquqları.

Ə.M.H.-nın sahibi – bu hüquqların məxsus olduğu fiziki və ya hü­quqi şəxslər, folklor nümunələrinə (ənə­nəvi mədəni nümunələrə) münasibətdə isə Azərbaycan Respublikası hesab edilir.

əlaqə

Məlumatların media kanalları ilə audi­toriyaya ötürülməsi prosesi, KİV ilə ­auditoriya arasında ünsiyyət forması.

Be­lə­ Ə.-yə bəzən aksial (konkret hadisələrlə əlaqədar, məqsədli) ünsiyyət də deyilir.

əlaqəli hüquqlar

Əsərlərin auditoriyaya çat­dırılması prosesində bilavasitə iştirak edən fiziki və hüquqi şəxslərin müəllif hü­quq­larından törəyən hüquqları.

əlavə informasiya

əlavə yayım

Teleradio siqnalının tər­ki­bində ötürülən və proqramlarla heç bir əla­qəsi olmayan məlumatların yayımı.

Ə.Y. – teleradiokompaniyanın yayım üsul­larından biridir, şirkətin  bu üsuldan istifadə hüququ onun lisenziyasında öz ək­sini tapır.

əldə olunması məhdudlaşdırılan informasiyalar

əldəyayım

Çap kütləvi informasiya vasi­tələri məhsullarının əldən-ələ istehlakçıya çatdırılması üsulu.

Ə. satış məntə­qə­lərinin olmadığı yerlərdə – küçələrdə, meydanlarda, istirahət zonalarında, böyük mü­əs­­sisə daxilində və s.-də olduqca səmə­rəlidir. O, xüsusi firmalar, yaxud redak­siyanın özü tərəfindən həyata keçirilə bilər. Ə. isteh­lakçı ilə istehsalçı arasında birbaşa əlaqə yaratdığı üçün ondan həm də marketinq, canlı reklam forması kimi istifadə olunur.

əlyazma

Əllə yazılmış mətn.

Hazırda əllə yazı üsulundan az istifadə olunduğu üçün bu termin müasir əsərlərin ori­ji­nallarına, lakin daha çox qədim ədəbi əsərlərə şa­mil edilir. Latın dilində Ə.-ya manus­kript (lat. manus – əl + lat. scribo – ya­zı­ram) de­­­yilir, qədim Ə.-lar məhz belə ad­lan­dırılır.

əməliyyat sirri

ənənəvi media

İnternetdən öncə ya­ranmış kütləvi kommunikasiya vasitələri – mət­buat, televiziya, radio.

Dünyada onlara «köhnə media» (old media – Collins lü­ğət­ləri), «miras media» (legacy media – Urban lüğəti), «əsas media» (mainstream media – Oksford lüğətləri) da deyilir.

əsasnamə

Media təşkilatının, onun ayrı-ayrı strukturlarının iş rejimini, funk­siya­larını, öhdəlik və vəzifələrini, yaradıcı  fə­a­liyyətinin sərhədlərini müəyyən edən sənəd, qaydalar toplusu.

əsas plan

Verilişlərdə və filmlərdə məna yükünə görə mühüm əhəmiyyət kəsb edən hadisələr, başlıca süjet xətti, əsas rol oyna­yan təsvirlər.