Dictionaries
Coğrafiya terminləri lüğəti
üfüqi sirkulyasiya
lat. circulatio – fırlanma, dövretmə
1. Su hövzələrində su kütləsinin üfüqi istiqamətdə yerdəyişməsi.
Dəniz və okean sularının Ü.S.-sı səth və dərinlik axınları vasitəsilə təmin olunur. Səth sularının sirkulyasiyası atmosfer hadisələri (külək, burulğan və s.) və termik proseslərin təsiri altında, dərinlik sularının sirkulyasiyası termik proseslər nəticəsində baş verir. Bu iki axın arasında sərhəd böyük su hövzələrində orta hesabla 1500 m dərinlikdən keçir. Səth və dərinlik Ü.S.-ları arasında əlaqə şaquli sirkulyasiya mexanizmi vasitəsilə yaranır.
2. Ekvatorla qütblər arasında temperatur və təzyiq fərqinin, habelə müxtəlif atmosfer hadisələrinin təsiri altında hava kütlələrinin üfüqi istiqamətdə (külək, burulğan və s.) yerdəyişməsi.
Qütblərdən ekvatora doğru getdikcə temperatur artır və yaranmış təzyiq fərqinə görə atmosferin aşağı qatlarında hava kütlələri, əsasən, bu istiqamətdə hərəkət edir. Troposferin yuxarı qatlarında hava kütlələrinin əks istiqamətdə hərəkəti müşahidə olunur. Eyni zamanda Yerin öz oxu ətrafında fırlanması da hava kütlələrinin Ü.S.-sına təsir göstərir.
See also:
Coğrafiya terminləri lüğəti