Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

NABAT

ərəb. nabat kristallik şirni növüdür. Nabat həmişə bişirilən şirni növlərinə aid olmayıb, yalnız nişan mərasimləri üçün hazırlanır. Qadın adı Nabat da bu şirniyyatın adındandır.

Klassik ədəbiyyatda çox şirin, dadlı mənasında tez-tez rast gəlinən ifadələrdəndir. Keçən əsrin ortalarına qədər dəbdə olsa da, bu gün köhnəlmiş adlar sırasındadır. Adın məşhur daşıyıcılarından olan Nabat Aşurbəyli (1795-1912) Azərbaycan tarixində ilk xeyriyyəçi qadın kimi ad qazanmışdır. O, nеft mədənlərinin sahibi, həmçinin bir çox böyük imarətlərə malik idi. Şollar su kəmərinin çəkilməsinə külli miqdarda pul xərcləmiş, Sabunçu xəstəxanasında kasıb və yеtimlərin müalicəsini öz üzərinə götürmüş, Tatar küçəsində (indi A.Topçubaşov) tikdirdiyi hamam həftənin bir gününü kasıblar və kimsəsizlər üçün pulsuz işləyirdi. Xeyriyyəçi xanımın ən böyük xidməti Bakı şəhərində tikdirdiyi (1905-1914-cü illər) Təzəpir məscididir. Bu məscidin tikilməsində o, ilk diplomu azərbaycanlı mеmar Zivər bəy Əhmədbəyova (bax: kişi adı – ZİVƏR) müraciət еtmişdi. Zivər bəy Nabat xanımın vəsaitiylə məşhur məscidlərin mеmarlığını öyrənmək üçün Şərq ölkələrinə еzam olunmuşdu. Buna baxmayaraq, Təzəpir məscidi bu gün də Bakıda ən möhtəşəm məscid olub, şəhərə yaraşıq vеrən gözəl mеmarlıq abidəsidir. 2013-cü ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İ.Əliyevin tövsiyəsi ilə Təzəpir məscidinin yerləşdiyi küçəyə Nabat Aşurbəylinin adı verilmişdir.

NABATXANIM

ərəb. Nabat və azərb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Xanım adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Nabatxanım (bax: ad – NABAT; XANIM) qadın adı Nabat xanım anlamındadır.

NACİYƏ

ərəb. naci sözündəndir. Naciyə qadın adı dilimizdə nicat yolunu tapan, xilas olan, qurtaran, sərbəstliyə çıxan, İslam dinində cəhənnəmdən, cəhənnəm odundan qurtaran mənasını ifadə edən Naci kişi adından (bax: ad – NACİ) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NACİBƏ

NADİMƏ

ərəb. nadim sözündəndir. Nadimə qadın adı dilimizdə səmimi müsahib, qarşısındakını əyləndirən, həmçinin hakimi, hökmdarı əyləndirən mənalarını ifadə edən Nadim kişi adından (bax: ad – NADİM) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NADİRƏ

ərəb. nadir sözündəndir. Nadirə qadın adı az tapılan, az təsadüf edilən, az ələ düşən, həmçinin arabir, hərdənbir, təsadüfən, təkdənbir, çox seyrək, az mənasını ifadə edən Nadir kişi adından (bax: ad – NADİR) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NADİYƏ

ərəb. nadiya sözündəndir. Nadiyə qadın adı bərkdən çığıran, qışqıran, haray salan mənalarını ifadə edir.

NAFİLƏ

ərəb. nafil sözündəndir. Nafilə qadın adı boş yerə, nahaqdan, bihudə mənalarını ifadə edən Nafil kişi adından (bax: ad – NAFİL) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NAFİSƏ

ərəb. nafis sözündəndir. Nafisə qadın adı nəfis, incə, zərif əşya anlamını ifadə edən Nafis kişi adından (bax: ad – NAFİS) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NAFİZƏ

ərəb. nafiz sözündəndir. Nafizə qadın adı nüfuz göstərmə, nüfuz sahibi, təsir etməyə qabil anlamlarını ifadə edən Nafiz kişi adından (bax: ad – NAFİZ) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NAHİDƏ

ərəb. nahid sözündəndir. Nahidə qadın adı həddi-büluğa çatmış, gənc, yetkin qız mənalarını ifadə edir.

NAXIŞ

ərəb. naxıç (əslində naqç) sözündədir. Naxış q sözü dilimizdə rənglərin, cizgilərin, kölgələrin birləşdirilməsindən ibarət şəkil, bəzək və s. anlam ifadə edir.

Naxış sözü bəxti, taleyi (naxışı) gətirmək kimi məcazi mənada da işlənir. Naxış qadın adı sözün məcazi mənası ilə əlaqədardır. Azərbaycan antroponimikasında alqış məzmunlu adlardandır. Dünyaya gələn qızlara Naxış adını verən valideynlər, yaxınları onun gələcək taleyinin, naxışının gətirməsi diləyi ilə bu adı qoyurlar.

NAİBƏ

ərəb. naib sözündəndir. Naibə qadın adı etibarlı, köməkçi, inanılmış nümayəndə mənalarını ifadə edən Naib kişi adından (bax: ad – NAİBƏ) ənənəvi yolla yaranmışdır.

Adin təhrif olunmuş forması Nayibə də sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

NAYİBƏ

NAİLƏ

ərəb. nail sözündən olub, dilimizdə əldə etmək, müvəffəq olmaq, çatmaq, yetmək, həmçinin istəyinə çatmaq, arzusuna yetmək, müvəffəq olmaq anlamlarını ifadə edir.

Nail kişi adından (bax: ad – NAİL) ənənəvi yolla yaranmış Nailə XX əsrdə olduğu kimi, bu gün də məişətimizdə geniş yayılmış qadın adları sırasındadır. Qədim ərəb adlarındandır. İslam tarixində Nailə adını daşımış bir çox məşhur qadınlar məlumdur. III Xəlifə Osman ibn Əffanın həyat yoldaşının adı da Nailə olmuşdur. Adin təhrif olunmuş forması Nayilə də sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.