Jurnalistika terminləri lüğəti

e-mail

empatiya

yun. empatheia – başqasının hislərini anlamaq

Başqa insanın emosional vəziyyətini, yaşantılarını öz vəziy­yə­tin kimi hiss etmək, özünü həm­söhbətinin yerinə qoya bilmək bacarığı.

E. müəyyən ixtisas sahiblərinin – müəllimlərin, həkim­lərin, jurnalistlərin, yazıçıların – peşə fəa­liyyətində onlara gərək olan mühüm key­fiy­yətdir. Xüsusilə hadisələrin birinci şəxsin adından nəql edildiyi oçerklərdə, es­selərdə, memuarlarda və s.-də bu bacarıq ma­terialın keyfiyyətinə güclü təsir göstərir. 

epiqraf

yun. epigraphe – yazı, kitabə

1. Əsərin, məqalənin başlanğıcında, ya­­xud hər hissəsinin əvvəlində ayrıca verilmiş sitat, aforizm, dərinmənalı fikir.

E. əsə­rin ideyası, ruhu, müəllifin məqsədi ­haq­­­­­qında oxucuda ümumi təsəvvür ya­ra­dır. Ondan ədəbiyyatda, kine­mato­qra­fi­ya­da, musi­qi­də, jurnalistikada geniş isti­fa­­də ­olu­nur.

2. Binanın, abidənin üzərində yazı, sitat.

epizod

yun. epeisodion – əlavə

1. Mət­nin, vizual materialın müəyyən bitkin his­səsi; məs.: filmin epizodu.

2. Keçmişdə baş vermiş hadisə; məs.: həyatın maraqlı epizodu.

3. Vacib olmayan məsələ, ikincidə­rəcəli rol; məs.: epizoda çəkilmək.  

erotika

yun. eros – sevgi, ehtiras

Cinsi duyğular və onlara bağlı olan hislərin oyat­dığı şəhvani ehtiras, həyəcan.

Bu termin qədim yunan mifologiyasında eşq ilahı Erotun adından yaranıb. E. anlayışının konkret izahını vermək çətindir və belə bir izah qanunvericilikdə yoxdur. Buna görə də onun yozumu, pornoqrafiyadan fərqi bir çox hallarda, xüsusilə təsviri sənətdə, ədə­biyyatda, jurnalistikada mübahisələr doğu­rur. Dar mənada E. seksuallığın psixoloji aspektləri və onların ünsiyyətdə, davra­nış­da, dəbdə, incəsənətdə təzahürü kimi başa düşülür.

erotik nəşr

Pornoqrafiya elementləri daşı­madan cinsi hislərə, seksual müna­sibət­lərə maraq və meyil doğuran, erotik məzmunlu materiallardan ibarət çap məh­sulu.

Adətən, icra hakimiyyəti orqan­ları belə materialların nəşri sahəsində ix­ti­sas­laşmış qəzet və jurnalların, digər çap məh­sullarının satışına yalnız müəyyən şərt­lər daxilində icazə verir: bunun üçün xüsusi yerlər ayırırlar, nəşrlərin ağzıbağlı şəffaf örtükdə satılmasını tələb edirlər və s.

erotik proqram

Pornoqrafiya element­ləri daşımadan cinsi hislərə, seksual mü­na­sibətlərə maraq və meyil doğuran, erotik səhnələr əks etdirən proqramlar.

Azər­bay­canda teleradio sahəsində fəaliyyətə nə­zarət həyata keçirən dövlət orqanı E.P.-lara «şəhvət hissinin oyadılması, cinsi əlaqə aktının nümayişi və ya digər seksual təmin­olunmaların, seksual mənsubiyyətin gös­tərildiyi film və proqramları, seksual müna­sibətlərdən bəhs edən söhbətləri» aid edib. Onların nümayişi üçün xüsusi qayda müəyyənləşdirilib: səhər saat 7-dən gecə 11-dək E.P. və səhnələrin yayım­lan­ması yolverilməzdir.

esse

fr. essai – təcrübə, sınaq

Konkret mövzuya, yaxud hansısa problemə həsr olunmuş, müəllifin məsələyə baxışını və düşün­cə­lərini əks etdirən sərbəst formalı, kiçikhəcmli yazı.

E. – ədəbiyyatın, fəl­səfənin, jurnalistikanın qovuşuğunda ya­ranmış janr­­dır. Ayrıca janr forması kimi ona ilk dəfə fransız filosofu və yazıçısı Mişel Montenin Les Essais (1580) əsərində rast gə­linir. XVIII–XIX əsrlərdə E. Avropada ədəbi tənqid, publisistika və jurnalistika ­sa­hə­sində apa­rıcı janrlardan birinə çevrilir. Mü­a­sir Qərb jurna­listikasında E. termini bütün kiçikhəcmli elmi və publisistik mə­qa­lələrə şamil edilir.

etibarlı mənbə

etik prinsiplər

Tipik şəraitlərdə insanların davranışlarına şamil edilən sosial tələblər, qaydalar və qadağalar sistemi.

etika

yun. ethos – ənənə, xarakter

1. Əx­laq və mənəviyyatı ictimai şüurun forması, insanın həyat fəaliyyətinin əsaslarından biri kimi öyrənən fəlsəfi təlim, elm sahəsi.

2. Müəyyən tarixi dövrdə, sosial mühitdə, yaxud professional dairədə qəbul olunmuş əxlaq və davranış qaydaları, prinsipləri sistemi.

etika kodeksi

Müəyyən tarixi dövrdə, so­sial mühitdə, yaxud professional dairədə qəbul olunmuş əxlaq və davranış qayda­larının, prinsiplərinin külliyyatı, habelə bu külliyyatı özündə əks etdirən sənəd.

Ta­rixi dövrün E.K.-nə SSRİ-də məşhur «Kommunizm qurucusunun əxlaq kodeksi», sosial mühitin E.K.-nə «Daosizmin on qay­dası», professional E.K.-lərinə isə «Hippokrat andı», «Vəkil andı», YUNESKO-nun təşəb­büsü ilə qəbul olunmuş «Jur­na­listlərin peşə etika­sının beynəlxalq ­prin­­­­sipləri» misal ola bilər.

evfemizm

yun. eu – yaxşı + yun. phe­mia – danışıram

Kobud, ədəb norma­la­rından kənar ifadənin əvəzinə işlədilən nisbətən yumşaq, stilistik baxımdan ­neytral söz, yaxud ifadə.

Jurnalistikada ­­­E.-lərdən bəzən olayın mahiyyətini pər­də­ləmək, giz­lətmək məqsədilə istifadə ­olunur (məsə­lən, «işgəncə» əvəzinə «fiziki təsir»). Lakin çox vaxt E.-lər yazıda, yaxud çıxışda söyüşə, ədəbsizliyə yol verməmək, mətnin neqativ yükünü azaltmaq məqsədi güdür. Belə və­ziyyətlərdə, adətən, jur­na­listlər cümlədə «yumşaq desək», «ən yaxşı halda» kimi ifadələr işlətməklə oxucu, tamaşaçı və ya din­ləyiciyə E.-in hansı sözü əvəz etdiyini təx­­minən müəyyənləşdirmək imkanı ve­rir­lər.

Ezop dili

yun. – eramızdan öncə VI əsrdə yaşadığı ehtimal edilən antik yunan təm­silçisi Aisopos-un adından

Fikrin birbaşa deyil, üstüörtülü, məcazlar vasitəsilə çat­dırılması.

ekojurnalistika