Etimologiya lüğəti

bəyistan

Fars dilində “lazım olmaq” anlamını verən bayestan məsdəri var. Söz onun­­la bağlı ola bilər, qız adıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bəyqu

Bayqu kimi də işlədilir, əsli piqu kimi olub, qırğılar fəsiləsindən ov quşudur (şahin “şah quşu” olduğu kimi, bəyqu da “bəy quşu”dur). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bəzən

Ərəbcə bəz “hissə” deməkdir, bəzən sözü “hərdənbir”, bəzi isə “некоторые” mənasını əks etdirir. Deməli, sözün kökü bəz hissəsidir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bəzirgan

Farsca “bazarçı” (bazar və qan) deməkdir, “tacir” anlamını əks etdirir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bəzmənd

“Koroğlu”da oxuyuruq: “Qıratı minməsəm, dağlar sökülməz. Bəzməndin çəkməsəm, sağrı örtülməz”. Sözün əsli almancadır və позумент şəklində ruslarda da işlədilir. Mənası belə açıqlanır: “тесьма, обычно шитая золотом или серебром”. Bəzmənd həmin sözün təhrifidir və atın çulunu bərkitmək üçün olan baftadan ibarətdir. Farsca “nəvare məmile duzi” deyirlər. Duzi sözü duxtən, yəni tikmək məsdəri ilə bağlıdır). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bəzzaz

Ərəbcədir, bez (ağ) sözündəndir, “bez satan” mənasını verir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bığ

Bir forması da dodaq saqqalı olub. Bığ və buyuğ sözləri eyni mənada, həm də paralel şəkildə işlədilib. Zənn edirəm ki, burmaq feili ilə qohumdur (“bığıburma” deyirik). Saqqalı sığallayırlar, bığı isə bururlar. Görünür, saqqal və sığal kökdaş sözlərdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bıçqı

Kəsmə alətidir və dişli olur. Biçmək (kəsmək, biçaq) sözündən əmələ gəlib. Müxtəlif növləri var: xırxı (2 adam işlədir), əl bıçqısı və s. İndi ən çox mişar sözündən istifadə edirik, amma bu, alınma sözdür, ərəbcədir. Sözün tarixi kökü bidir. Ona ç artırmaqla biçmək feili, z artırmaqla biz (шило) ismi əmələ gətirilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

biabır

Farsca bi (-sız), ab (su), ru (üz) hissələrindən ibarətdir. “Üzündə suyu olmayan” (abırsız) deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bibar

Latıncadır ( piper kimi işlədilir). Əsli qədim hind dili ilə bağlıdır (pippati). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bibi

Alim Qafarov haqlı olaraq yazır ki, bu türk mənşəli sözdür (bəziləri ərəb mən­şəli hesab edirlər), mənası “xanım” deməkdir. Bikə kəlməsi ilə qohumluğu olub. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bibixanım

Belə ad var, amma Xalaxanım adı yoxdur. Bibi sözünün bir mənası “hör­mətli” deməkdir (hörmət əlaməti kimi müraciət formasıdır). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bibliya

Suriyadakı Bibl adlı limanla bağlıdır. Yunanlar bu limandan papirus apar­mış, üzərinə yazı yazmışlar. Ad da buradan əmələ gəlib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bicək

İki yozumu var:

1. El arasında vaxtından tez bala verən heyvan haqqında “bicəyinə doğub” deyirlər. Mənbələrdə bu sözü bic kəlməsi ilə bağlayırlar.

2. Bicək (bijək), bicənək sözlərinin “hiyləgər” mənası da qeydə alınıb. Deməli, bicəyinə doğan heyvan sahibinə hiylə gəlib, zəruri vaxt anlamına əməl etməyib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

bıçaq

Ən qədim kökü (etimon) bi feilidir və “kəsmək” mənasında işlədilib. –ç (biç), -z (biz), -aq (biçaq), -qı (bıçqı) şəkilçiləri ilə həmin sözdən müxtəlif kəlmələr düzəlib. Müasir dilimizdə bi kökü müstəqil işlədilmir. Bəzi türk dillərində “şilo” mənasında biğiz işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)