Etimologiya lüğəti

tazı

Ov itidir, xalis türk sözüdür, qaçan mənasını verir. Dızıx, tezik sözləri ilə bağlıdır (bəzilərinin rus dilindəki бежать kəlməsi ilə bağladığı becit sözü də bunlarla əlaqədardır). Tazı sözünün omonimi də olub, mənası “ərəb” deməkdir, indi işlə­dil­mir. Başqa yozuma görə, farsca taxtən (qaçmaq) məsdəri ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

texnologiya

Yunanca “məharət elmi” deməkdir. İki mənada işlədilir:

1. Texniki elm.

2. Metodların cəmi. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

teletayp

Tele “uzaq”, tayp isə “yazmaq” deməkdir: “uzaq məsafədən makinada yazmaq” mənasında işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

telli

1. Tel sözü “sim”, “saç”, “saçaq”, “ziya”, “şüa”, “qızıl”, “yaxşı” anlamlarında işlə­di­lib (“qızıl” mənası türkmən dilində indi də var). Telli sözünün “yaxşı” mənası Qa­zaxda indi də qalır: bu telli kəldir, arabanı yaxşı çəkir. Telli qadın adı kimi “ziya”, “yaxşı”, “qızıl” sözləri ilə bağlıdır, güman edirəm ki, saç kəlməsi ilə əlaqəsi yoxdur (hamıda tel olur, amma hamıya Telli demirlər). Qadın adı olan Telli sözü durna teli (bəzəkli), telli sona (gözəl) birləşməsindəki tel sözü ilə də bağlı ola bilər. Zülfiyyə sözünün sinonimi kimi də başa düşmək olar.

2. “Qızıl (bəzən gümüş) sapla bəzədilmiş” deməkdir. Anadolu türklərində gəlin teli ifadəsi “gəlini bəzəmək üçün qızıl sap” mənasında işlədilir. Ərəbcə təla (qızıl) sözündəndir. Qadın adı olan “Telli” də buradandır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Temuçin (Teymurçin)

Teymur (dəmir) və çin (xalis) sözlərindən əmələ gəlib. Çingiz xanın adı olub. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

teşi

Mənası “qarınqulu” (“обжора”) deməkdir, mənşəyi qaranlıq qalır. Ola bilsin ki, teşt (“yekəqarın” mənasındadır) sözü ilə bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

teyfur

Ərəbcə tayfur sözündəndir, “quş” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

teyləmək

Poeziyada Qara bağrımı teylərəm cümləsi çox işlədilib. Bu sözün “deşmək” (“kəsmək”) və “qonmaq” mənaları var. Güman edirəm ki, tiyə sözü zəminində əmələ gəlib və əsli tiyələmək olub. Bağrı teyləmək –“onu yaralamaq”, “doğramaq”, bir sözlə, “tiyə ilə zədələmək” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Teyyub

Ərəbcədir, əsli teyyib kimidir, “yaxşı əməl”, “saf”, “təmiz” mənasında işlə­dilir. Qadın adı olanda Teyyubə kimi işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

tez

Farscadır (tiz), bizdə iti sözündən istifadə olunub (əldən iti deyirik). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

təbdil

Ərəbcə bədəl, mübadilə sözləri ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

təbərzin

Təbər farsca “balta” deməkdir. Təbərzin “aybalta” (“allebarda”) kimi başa düşülür, zərbə baltasıdır (zin, zən “vurma” deməkdir). Güman ki, rus dilindəki топор (topor) da buradandır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

təbliğan

Ərəbcədir, “ideyanın nəzəri şərhidir”. Təşviqat” da ərəbcədir, “praktik materiala əsasən, adamları ideyanın doğruluğuna inandırmaq”dır. Təbliğat bəlağət; təşviqat isə şövq sözü ilə kökdaşdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

təcnis

Ərəbcə cins, cinas sözləri ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

təcrübə

Ərəbcədir, bizdə görənək sözü işlədilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)