Etimologiya lüğəti

savaşmaq

(Əsli: savlaşmaq, yəni sözləşmək) feili ilə dalaşmaq və davalaşmaq kəlmələri sinonim sözlərdir. Bunların fərqi belədir:

1. Savaşmaq yalnız söz vasi­təsilə bir-birini narahat etməkdir.

2. Dalaşmaq –dalamaq feilinin qarşılıq-birgəlik növüdür (tərəflər bir-birini dalayır, sancır, döyür və s.). 

3. Davalaşmaq feili dava kəlməsindən törəyib və kökü alınma sözdür: bu, savaşmaq və dalaş­ma­ğa nisbə­tən tərəflər arasında daha ciddi mübarizə getdiyini bildirir, “döyüş­mək” anlamına daha yaxın olan mənanı əks etdirir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sayaçı

Sarıq sözü qoyun sözünün sinonimi olub. Qoç əvəzinə, sarıq təkəsi də iş­lədilib. Sayaçı kəlməsi sarıq-çı sözünün təhrifidir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sayeban

Farscadır, “sayə” “kölgə”, “kölgəlik” deməkdir. “Беседка” anlamını əks etdirir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sayıq

Mənbələrdə saq sifəti var, “diqqətli” mənasında işlədilib. San feili də olub, “hör­mət etmək” mənasında işlədilib. Saymaq Anadolu türklərindəki sayın, adlı-sanlı sözündəki sanlı sözləri yuxarıda verdiyimiz saq və san kəlmələri zəminində əmələ gəlib. Görünür, “diqqətli” mənasında olan saq kəlməsindən bərk-i-mək qəlibi üzrə saqımaq feili əmələ gəlib. Ondan da sayıq sözü yaranıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

saymaq

Sözün ilkin kökü sa feilidir. Ruscaya считать kimi tərcümə edilib (indiki sınmaq feilinin də qədim kökü sı sözü olub), onun üzərinə -n şəkilçisi artırmaqla sanmaq (qayıdış növ), -a şəkilçisi artırmaqla sanamaq sözləri əmələ gəlib. Qədim mənbələrdə saymaq forması qeydə alınmayıb. Görünür, say forması xeyli ca­vandır. “Число” mənasında da say yox, san kəlməsi işlədilib. Ehtimal ki, burada n-y əvəzlənməsi baş verib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

say-seçmə

Türkmən dilində say sözü “sağlam” mənasında işlədilir. Deməli, say və sağ kökdaşdır. Say-seçmə “sağlamları (igidləri) seçmək” deməkdir. Say(sağ, saq) sözünün mənaları sırasında “чуткий”, “осторожный”, “трезвый” anlamları da mövcuddur. Ayıq-sayıq sözündəki sayıq da say sözü ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

saz

Farsca saxtən feilinin əsasıdır, “düzəldən”, “yaradan”, “təmir edən” deməkdir: saatsaz və s. Saz həm də çalğı alətinin adıdır (sazandə..). Sözün bir mənası da “razılaşma” deməkdir: saziş. Dördüncü məna “sağlam” anlamına uyğun gəlir: kefi saz olmaq... (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sazaq

Sızmaq feili ilə bağlıdır (soyuq sanki iliyə sızır). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sazbənd

Farsca “saz bağlayan” (bənd hissəsi bəstən, yəni bağlamaq feilinin əsasıdır) deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sazlamaq

Saz farsca saxtən (düzəltmək) feilinin əsasıdır, şəkilçilər bizimdir. Saxta sözü də bununla bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sel

1. ər. sayl – gur axın

2. Bəziləri ərəb dilindən alınma hesab edilir. Məncə, su, islanmaq, sıyıq sözləri ilə kökdaşdır və bizdən ərəblərə keçərək formaca dəyişib. Selav(selab) sözü də var. Sel və ovmaq (selin olduğu yer) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, dialektlərdə çox, ədəbi dildə az işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

selik

Selikli qişa ifadəsi var. Buradakı selik sözü ilə su, sel kəlmələri eyni kökə malikdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

selinti

Sel isimdir -inti şəkilçisi isə isimlərə artırılmır. Güman edirəm ki, söz selinti yox, sellənti (tullantı qəlibi üzrə) kimi olub, sonra dəyişmələrə məruz qalıb, yəni təhrif nəticəsində selinti formasını kəsb edib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

semestr

Latınca altı (sex), ay (mensis) sözlərindən əmələ gəlib, “yarımillik” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

seminariya

Rus dilindəki семена (toxum) sözü ilə qohumdur, latınca “şitillik” deməkdir, toxum əkilən yerdir. Məşğələ növü kimi burada bilik toxumu əkilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)