Etimologiya lüğəti

idim

Yakut dilində ide sözü var və “adət” anlamında işlədilir. Söz bununla bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

idiot

Yunan mənşəlidir, “anadangəlmə ciddi zehni çatışmazlıq” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

idrak

Ərəb sözüdür, dərk, müdrik kimi sözlərlə kökdaşdır. “Anlama, başa düşmək, şüur” mənalarında işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ifçin

Üpçün variantı da var. Mənası “yerli-yerində”, “tam təminatlı” deməkdir. Çin “yığmaq”dır, “yığcamlıq (səliqəlik)” anlamını əks etdirir, türkmən dilində üpçün kimi işlədilir. İlkin mənası ip və çin (yığma) kəlmələri ilə bağlıdır: ip yığ, dağınıq olmasın, yığcam. İndi məna genişlənib (ipçin nalla…).(Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

iffət

Ərəbcə “xeyirxah”, “namuslu” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ifrat

Ərəbcə təfərrüat sözü ilə qohumdur, “çoxluq”, “artıqlıq” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

iftixar

Ərəbcədir, fəxr, fəxarət sözləri ilə kökdaşdır. “Hörmət”, “şöhrət” və s. məna­larda işlədilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

igid

1. Öyüd (öküd) sözü ilə qohumdur, “tərbiyə almış” deməkdir (tərbiyə yerinə “ikid­kü” demişik).

2. Sözün yigit variantı da olub. Əsas mənası “yedirtmək”, “bəs­lə­mək”, “tərbiyələn­dirmək” kimi açıqlanıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ixrac

Ərəb sözüdür, məxrəc, xərc, məxaric, xaric sözləri ilə kökdaşdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ixtisar

Ərəbcə müxtəsər sözü ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ixtisas

Ərəbcə mütəxəssis sözü ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ikar

Yunan sözüdür, şəxs adı olub. Krit adasında əsir saxlanılırmış, atası Dedal ona lələklərən qanad düzəldib, birlikdə göyə uçublar. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ikən

Mənbələrdə erkən kimi verilib. İdi “erdi”, imiş “ermiş”, isə “ersə” kimi qeydə alınıb. Deməli, er bütün hallarda özünü göstərir. Sonra er hissəsindən r səsi düşüb, e saiti i şəklinə düşüb. Görünür, müstəqil ermək feili varmış. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

iki

Zənn etmək olar ki, bu söz əkə, yekə kəlmələri ilə eyni kökə malik olub. İki sayı birdən çox (yekə, böyük olduğu üçün bu cür adlanıb). Daha inandırıcı yozum belədir: türk dillərində “добовлять” əks etdirən ik feili olub. İki sözü “дабав­лен­ный” anlamını əks etdirir və dir-i qəlibi üzrə əmələ gəlib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ikix

Əklə birləşdir, əklənti şəkilçi mənalarında bəzi türk dillərində indi də işlədilir.