Etimologiya lüğəti

Ellada

Yunan sözünün sinonimi olub, ellinizm kəlməsi ilə qohumdur. Yunanıs­ta­nın adı olub. Yer adı eyni zamanda şəxs adı da ola bilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Elman

Çığatay dilində yəlman sözü olub (rus dilinə də keçib), mənası tiyə, bıçaq deməkdir. Güman ki, adam adı olan Elman sözü yəlman kəlməsinin dəyişmiş formasıdır. Elman sözü Orxan (kəsib-tökən xan) anlamına uyğun gəlir. Ikinci yozum: Elman “eli böyük” (müq. et: şişman...) deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Elmir

Azərbaycanca el, ərəbcə mir (əmir) sözlərindən əmələ gəlib. “Elin başçısı” deməkdir. Qadın adı olanda Elmira kimi işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Elmira

Elmir sözünün cinsidir. El “ölkə”dir, mir “əmir” (başçı) sözünün ixtisar variantıdır. Elmir və Elmira “el başçısı” anlamını verir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Elşad

“Eli sevindirən, şad edən” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Elşən

“Eli şənləndirən (sevindirən)” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

elti

Qabaqlar türk dillərində доставлять, нести mənalarını verən elit kəlməsi olub. Elti “gəlindaş” (bu söz çox işlədilib) deməkdir, “kənardan gətirilən” anlamını verir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

endirmək

“Saymaq”, “hörmət etmək” mənaları da olub. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

enmək

Mənbələrdə endirmək yerinə ildirmək, enmək əvəzinə ilmək feilləri var. Deməli, il (enmək) və alçaq (aşağı) sözləri haçansa kökdaş olub. n-l əvəzlənməsi türk dillərində təbii hal hesab edilir. Enmək sözü ilmək feilinin dəyişmiş formasıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

erkək

Hündür mənasını verən ər (ör) sözü mövcud olub. Üstə (hündürə) qalxmaq ərkə (örkə) sözü ilə ifadə olunub. Görünür, ər və erkək sözləri məhz “üstə qalxan” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

erkəkləmək

Bərkimək, qocalmaq deməkdir, ermək (yetişmək) sözü ilə bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

ertə

1. Sözün etimonu ir kəlməsidir və tez deməkdir. Anadolu türkləri nəyi isə sonrakı günə (aya...) saxlamağı bəyan edərkən ertələ sözünü işlədirlər.

2. Bazar ertəsi deyirik. “Sonrakı” mənasında işlədilən ərt (yert) sözü olub. Tuva dilində sabah yerinə erten işlədilir. “Tez” mənasını verən ertə kəlməsi ilə bunların heç bir qohumluğu yoxdur, omonim sözlərdir. İkinci söz erkən kəlməsi ilə qohum­dur (sözün kökü er kəlməsidir). Bazar ertəsi ifadəsinin mənası “bazar keçdikdən sonra (bazardan sonrakı gün)” deməkdir. Ertə sözü mənbələrdə erqe, erten, yerte kimi də yazılıb. Söz həm də ötə şəklində qeydə alınıb. Güman ki, ötmək (keçib getmək) feilindən əmələ gəlib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

eşələ

Eş sözü mövcud ədəbiyyatda “burmaq” kəlməsinin sinonimi kimi açıqlanıb. Eş feilindən çapala, səpələ sözlərinin qəlibi üzrə əmələ gəlmiş eşələ kəlməsi qazmaq, qurdalamaq, axtarmaq (xoruz zibilliyi eşələyirdi...) mənasını verir. Burmaq mənasını verən eş sözü ilə qazmaq mənasını verən eş sözü arasında heç bir qohumluq yoxdur, ikinci kəlmə deşmək feilinin dəyişmiş formasıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

eşitmək

Qulaq sözü ilə bərabər onun sinonimi kimi uş kəlməsi də mövcud olub (görünür, rus dilindəki ухо, farslardakı quş sözləri də bununla qohumdur). İndi həmin söz sıradan çıxıb, amma eşit (qulaq as) şəklində onun eş forması qalmaqdadır. Söz belə yaranıb: eş (isim), eş-i (bərk-i-mək qəlibi üzrə) feil, eşit – təsirsiz feildən düzələn təsirli feil. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

eşşək

Tuva dilində bu sözün əvəzinə elçiqen işlədilir (adam daşıyan, eli çəkən). Eşşək sözü qabaqlar işlək kimi olub (iş görən) və sonra forma dəyişməsinə məruz qalıb və indiki səs tərkibində sabitləşib. Deməli, söz iş kəlməsi zəminində yaranıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)