Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

yaxıb-yandırmaq [yaxıb-yandırmax] feil

1. Bərk yandırmaq. □ Qızmar günəş üz-gözümüzü yaxıb-yandırır.

2. Məcazi mənada: mənən incitmək, qəlbə əzab vermək, ürəyi incitmək, yandırıb-yaxmaq, bərk acıtmaq. □ Onun sözləri adamı yaxıb-yandırır.

yaxıb-yıxmaq [yaxıb-yıxmax] feil

Yandırıb dağıtmaq, məhv etmək. □ Hər yeri yaxıb-yıxmaq.

yaxıcı¹ [yaxıcı] sifət

Bir şeyi yaxan. □ Yaxıcı alət.

yaxıcı² [yaxıcı] sifət

Yandırıcı, çox isti, çox qızğın; qızmar. □ Yaxıcı, amansız hərarət gündən-günə mum kimi əridib quru skeletə döndərmişdi. (A.Şaiq).

yaxıq [yaxıx] isim

Yaxılmış, yanmış yer; yanıq.

yaxılama

yaxılamaq [yaxılamax] feil

Yaxmaq, sürtmək.

yaxılma

yaxılmaq¹ [yaxılmax] feil

Bir şeyin üzərinə sürtülmək, çəkilmək.

yaxılmaq² [yaxılmax] feil

1. Yandırılmaq.

2. Ürəkdən heyifsilənmək, çox acımaq, ağır mənəvi əzab və iztirab keçirmək; yanıb-yaxılmaq.

yaxın [yaxın] sifət

1. Məsafə etibarilə çox uzaqda olmayan; yovuq (uzaq qarşılığı); qısa. □ Yaxın çay. Yaxın yer. Evimizə yaxın mağaza. Yaxın aptekdən dərman al. Yaxın yol. Yaxın mənzil.

2. Zərf kimi: məsafə etibarilə çox uzaqda olmayan; yovuq. □ Yaxın otur. Yaxın gəl. Kürən adamla kürən ata yaxın düşmə. (Atalar sözü).

3. Zaman etibarilə uzaq olmayan, tezliklə olacaq, yaxınlaşan; gələcəyinə, olacağına və s.-yə az qalmış. □ Yaxın gələcək. Yaxın səfər. Yaxın görüşlərdə.

4. Qan qohumluğu və ya dostluq münasibəti ilə bağlı olan. □ Yaxın qohum. Yaxın dost. Yaxın yoldaş. Uzaq qohumdansa yaxın qonşu yaxşıdır. (Atalar sözü).

5. İsim kimi: yaxın adam, dost; qohum. □ Mənim yaxınlarım.

6. Oxşar, bənzər, çox oxşayan (bənzəyən). □ Məzmunca bir-birinə yaxın əsərlər. Bir-birinə yaxın dillər. Sarıya yaxın bir rəng. Yaxın görüşlər.

7. Bilavasitə aidiyyəti olan, dərindən maraqlandıran, ürəyinə görə olan, mənafeyini əks etdirən; doğma, əziz. □ Bu kölgəli gecəni bayğın-bayğın seyr edir və ürəklərinə yaxın şeylərdən danışırlar. (M.S.Ordubadi).

8. Mötəbər, inanılmış. □ Yaxın yerdən bilmişəm, özü xəbər göndərmiş. (C.Cabbarlı).

9. Zərf kimi: təxminilik, təqribilik bildirir. □ Üç aya yaxın bir müddət. Saat beşə yaxındır. Sabaha yaxın (sübh açılanda). Axşama yaxın (gün qaralanda).

yaxında [yaxında] zərf

1. Yaxın yerdə, yaxınlıqda, uzaqda olmayaraq. □ Yaxında bir meşə var. Yaxında toy var.

2. Bilavasitə yanaşı; yaxın. □ Yaxında əyləşin!

3. Az vaxt sonra, çox keçmədən; tezliklə, yaxın vaxtda, yaxınlarda. □ Yaxında gələcəkdir. Yaxında kəndə gedəcəyəm.

4. Az zaman əvvəl, az müddət bundan qabaq. □ Bu yaxında bir əhvalat olmuşdu.

yaxındakı [yaxındakı] sifət

Yaxında olan, qonşuluqda olan; yaxın. □ Yaxındakı dükandan ət al. Yaxındakı evlər.

yaxından [yaxınnan] zərf

1. Yaxın məsafədən, uzaqdan olmayaraq, yaxın yerdən. □ Yaxından görmək. Yaxından bir səs gəldi.

2. Çox yaxın, yaxşı. □ Yaxından tanış olmaq. Onu yaxından tanıyıram.

yaxıngörən [yaxıngörən] sifət

1. Gözü uzağı görməyən və ya pis görən.

2. Məcazi mənada: uzağı, gələcəyi görə bilməyən məhdud adam haqqında.

yaxınlarda [yaxınlarda] zərf

1. Yaxın yerlərin birində, bu ətrafda (bəzən “bu” sözü ilə). □ Evimiz bu yaxınlardadır. O, bu yaxınlarda yaşayır.

2. Bu günlərdə, bir az əvvəl, az müddət əvvəl, tez bir zamanda, yaxın bir vaxtda, bir az sonra. □ Yaxınlarda gəlmişdir. Yaxınlarda dissertasiya müdafiə etmişdir. Yaxınlarda, deyəsən, yağış yağıb. Yaxınlarda yubileyi olacaq. Yaxınlarda əlli yaşı tamam olacaqdır. Yaxınlarda gedəcəyəm.

yaxınlaşdırılma