Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

ucalanma

ucalanmaq [ucalammax] feil

Ucalmaq, yüksəlmək, yüksəklərə qalxmaq, uca olmaq. □ Dul övrət isə sailə olsun, oda yansın; Ancaq mənim avazeyi-şənim ucalansın. (M.Ə.Sabir).

ucalaşma

ucalaşmaq [ucalaşmax] feil

Yüksəlmək, getdikcə qalxmaq, ucalmaq. □ Səs ucalaşdı, qoymayın! Millət oyaşdı, qoymayın! (M.Ə.Sabir).

ucaldılma

ucaldılmaq [ucaldılmax] feil

"Ucaltmaq" feilinin məchul növü.

ucalıq [ucalıx] isim

1. Yüksəklik, hündürlük, ətraf sahəyə nisbətən daha hündür olan sahə, yer; təpə. □ Dağın ucalığı. Boyun ucalığı. Tavanın ucalığı.

2. Məcazi mənada: yüksək ictimai mövqe, vəziyyət. □ Yox, Rüstəm, sən heç şeyə aldanma, nə elə ucalığını istəyirəm ki, əl çatmasın, nə də elə yıxılmağını ki, ayaqlar altına düşəsən. (M.İbrahimov).

3. Məcazi mənada: mənəvi yüksəklik, təmizlik, nəciblik, alicənablıq; şərəf. □ İstəyim xalqıma hər an ucalıqdır, ucalıq; Mənə yaddır qocalıq. (S.Rüstəm).

ucalma

ucalmaq [ucalmax] feil

1. Daha da yüksəlmək, qalxmaq, yuxarıya doğru artmaq, boy atmaq, qalxmaq. □ Suyun səviyyəsi xeyli ucalmışdır. Binanın divarları gündən-günə ucalır. Boyu ucalmaq.

2. Uzaqdan görünmək (uca şeylər haqqında). □ Artıq Şuşa şəhəri görünür, Xanqızının ağ imarəti ucalır. (S.Rəhimov).

3. Qalxmaq, qopmaq, yüksəlmək, güclənmək, ucadan eşidilmək (səs haqqında). □ Tarın səsi get-gedə ucalırdı.

4. Məcazi mənada: hörməti, nüfuzu artmaq, yüksəlmək, hörmətə minmək. □ Camaat arasında ucalmaq.

5. Məcazi mənada: yüksəklərə qalxmaq, göyə qalxmaq. □ ..Qırmızı bayraqlar ucalmış göyə; Hazırlıq görürlər, qovğa var deyə. (A.Şaiq).

ucaltma

ucaltmaq [ucaltmax] feil

1. Yüksəltmək, daha uca etmək, qaldırmaq, getdikcə hündürlüyünü artırmaq (bina və s. haqqında). □ Yeni binaları ucaltmazdan əvvəl köhnə evləri sökmək lazım idi. (H.Seyidbəyli).

2. Məcazi mənada: İctimai mövqeyini, əhəmiyyətini, nüfuzunu, hörmətini artırmaq, yüksəltmək. □ Alicənab hərəkəti cəmiyyətin nəzərində onu xeyli ucaltmışdır.

3. Gücləndirmək, yuxarı qaldırmaq, zilləşdirmək (səs haqqında). □ Oğlan danışarkən səsini get-gedə ucaldırdı.

ucamərtəbəli [ucamərtəbəli] sifət

1. Uca, yüksək, hündür, çoxmərtəbəli. □ Ucamərtəbəli bina.

2. Arxaizm. Məcazi mənada: yüksək vəzifə sahibi olan, yüksəkvəzifəli.

ucbatından [ucbatınnan] zərf

...səbəbindən, ...üzündən, ...təqsiri üzündən, ...səbəbilə. □ Sənin ucbatından bizə də söz gəldi.

uc-bucaq [uc-bucax] isim

1. Kənar, son hədd, hədd-hüdud. □ Üzüm bağlarının ucu-bucağı yox idi.

2. Böyük izdiham, saysız-hesabsız insan kütləsi haqqında. □ Konsertə gələnlərin ucu-bucağı yox idi.

uc-bucaqsız [uc-bucaxsız]