Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

qalxınma

qalxınmaq [qalxımmax] feil

Qalxmaq, durmaq. □ Birdən rus qızı yerindən qalxındı.. . (Ə.Məmmədxanlı).

qalxışma

qalxışmaq [qalxışmax] feil

1. Hamı birdən ayağa qalxmaq.

2. Hərəkətə gəlmək, hərəkətə başlamaq, ayağa qalxmaq, qalxışmaq, qiyam etmək. □ Fikrinin isbatına qalxışmaq.

qalxızma

qalxızmaq [qalxızmax]

qalxma

qalxmaq [qalxmax] feil

1. Ayağa durmaq, dik vəziyyət almaq. □ Böyük içəri daxil olanda kiçik ayağa qalxmalıdır.

2. Yuxudan ayılıb yatağından durmaq. □ Gecənin yarısı qalxıb yataqdan; Tökdüm qabağıma şeirlərimi. (B.Vahabzadə).
3. Sağalmaq. □ Belə getsə xəstə tezliklə qalxar ayağa.
4. Bir şeyin üstünə, təpəsinə, başına çıxmaq; yuxarı çıxmaq, dırmaşmaq. □ Hər yay olduğu kimi, sürü yaylağa qalxdı.
5. Yüksəlmək. Daha yüksək bir vəziyyət almaq. □ Qaşları qalxdı. Gün iki cida boyu qalxmışdı.(Mir Cəlal ).
6. Qabarmaq, şişib böyümək. □ Relslər yanında torpaq bir girdab kimi köprüyüb qalxırdı. (Ə.Məmmədxanlı).
7. Hərəkətə gəlmək, hərəkətə başlamaq, ayağa qalxmaq, qalxışmaq, qiyam etmək. □ Bütün xalq işğalçılara qarşı qalxdı.
8. Səviyyəsi artmaq, daha da yüksəlmək. □ Çayın suyu qalxmışdır. Barometr qalxmışdır.
9. Daha da güclənmək, artmaq. □ Gecə uşağın qızdırması yenə qalxdı.
10. Vəzifəsi, rütbəsi, mövqeyi, nüfuzu yüksəlmək, tərəqqi etmək, irəliləmək. □ O, elm sahəsində xeyli qalxmışdır.
11. Birdən başlamaq, qopmaq, ucalmaq, artmaq və s. mənasında olaraq, köməkçi feil kimi bir sıra isimlərin qabağına gətirilir. □ Dənizdə tufan qalxır. Xəzərin ağ köpüklü çılğın dalğaları sahili gəmirirdi. (M.Hüseyn).

qalıq [qalıx] isim

1. Bir şeyin, işləndikdən sonra artıq qalmış hissəsi, parçası. Tullantı. İstehsalat qalıqları. □ Dümbər papiros qalığını ayağı ilə basıb söndürdü. (S.Rəhman). 

2. Verginin və s. vaxtında ödənilməmiş hissəsi. □ Ötən ilin vergi qalıqları cari ilin üçüncü ayına qədər ödənməlidir.
3. Keçmişdə olmuş bir şeyin qalmış izləri. □ Arxeoloji qazıntılar zamanı qədim şəhərin qalıqları aşkarlandı.
4. Riyaziyyat. Bir ədədi digərinə bölərkən qalan kəmiyyət.

qalıqlı [qalıxlı] sifət

Riyaziyyat. Nəticəsində qalıq qalan bölünmə əməli.

qalıqsız [qalıxsız] sifət

Böldükdə qalıq qalmayan.

qalım [qalım] isim

Qalma, sağlıq, dirilik. □ Dəli könlüm, məndən sənə əmanət; Demə bu dünyada qalım yaxşıdır. (Xəstə Qasım).

qalın [qalın] sifət

1. Kütləsi köndələn vəziyyətdə çox yer tutan, yoğun. □ Qalın divar. Qalın döşək.

2. Bir-birinə çox yaxın ağaclardan, kollardan ibarət olan; sıx. □ Gün çıxıb, dağ başından uçdu duman; Qaralırdı qalın, qara orman. ( A.Səhhət).
3. Kəsif, qəliz, qeyri-şəffaf. □ .. otaq qalın bir qaranlığa büründüyündən nə yapdığını seçə bilmirdi. (S.Hüseyn).
4. Məcazi mənada: kobud, qaba.

qalınbığlı [qalınbığlı] sifət

Bığları yoğun olan. □ Qalınbığlı kişi.

qalınca [qalınca] sifət

Çox qalın. □ Qalınca bir tir.