Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

fibra [fibra] isim latın

Toxuma.

fidan [fidan] isim

1. Ağac və kolların kötüyündən göyərən və sonradan başqa yerdə əkilən cavan ağac; ümumiyyətlə, yenicə yetişən cavan ağac və ya kol. □ ..bağçada tut, əncir, yasəmən fidanları əkmiş, evi, həyəti nizama salmışdı. (A.Şaiq).
2. Məcazi mənada: obrazlı təşbehlərdə məsum körpələr mənasında işlədilir. □ Ürəyində məhəbbətin; İlk fidanı yarpaq açır. (N.Rəfibəyli).

fidanlıq [fidannıx] isim

Çoxlu fidan göyərmiş və ya əkilmiş yer. □ ..Gecə atları buraxmışlar, bağçanı korlamış, fidanlığı alt-üst etmişdir. (Y.V.Çəmənzəminli).

fideist [fideyis] isim fransız

Fideizm tərəfdarı. □ Fideistlər elmin təsir dairəsini məhdudlaşdırırlar.

fideizm [fideyizm] isim latın

Dini etiqadı elmi idrakdan üstün tutan, etiqadın (inamın) ağıldan üstün olduğunu iddia edən dünyagörüşü və elmi dinə tabe etməyə, elmi biliklərdən dini ehkamların müdafiəsində istifadə etməyə çalışan mürtəce təlim. □ Fideizm müasir fəlsəfənin və ilahiyyatın ideya ittifaqının əsasıdır.

fidyə [fidyə] isim ərəb

Arxaizm. Girov tutulmuş, yaxud əsir alınmış bir adamı azad etmək üçün verilən pul və s.

fikir [fikir] isim ərəb

1. Düşünmə, düşüncə, təfəkkür; təfəkkür prosesi. □ Bir işi başlayanda axırını fikir elə. (Atalar sözü).
2. Niyyət, məqsəd, məram. □ Fikrini başa düşmək.
3. Fikirləşmə, düşünmə, mühakimə nəticəsində hasil olan qənaət, ideya. □ Dərin fikir. Maraqlı fikir. Ciddi fikir.
4. Rəy, görüş, mülahizə. □ Nə fikriniz var?
5. Bilik. □ Elmi fikir. Bədii fikir.
6. Adamın ağlını məşğul edən şey, daim düşünülən şey (bəzən “fikir-zikir” şəklində işlənir). □ Yüz fikir bir borcu ödəməz. (Atalar sözü).
7. Hafizə qüvvəsi, yaddaş, xatır. □ Fikrimdə qalmadı.
8. Əqidə, görüş, baxış. □ Fikrinlə razı deyiləm.
9. Modal söz kimi: fikrimcə, fikrincə, fikrimizcə, fikrinizcə və s. şəkillərdə – məncə, mənə görə; səncə, sənə görə; bizcə, bizə görə; sizcə, sizə görə. □ Sonanın fikrincə, Bahar hər incə mətləbi gözdən oxuyan bir qızdı. (B.Bayramov).

fikir-xəyal [fikir-xəyal]

fikirləşmə

fikirləşmək [fikirrəşməx'] feil

1. Bir şey və ya iş haqqında düşünmək, götür-qoy etmək, ölçüb-biçmək; fikrə getmək, düşüncəyə dalmaq. □ Bir qədər fikirləş, sonra cavab ver.
2. Fikrində tutmaq, niyyətində olmaq, düşünmək, bir şey etməyə hazırlaşmaq. □ Toydan bir neçə gün sonra ortancıl bacı fikirləşdi ki, durum gedim, görüm bacım necədi. (Nağıl).
3. Qayğısına qalmaq, halını düşünmək, yaddan çıxarmamaq, tədbir aramaq. □ Öz oğlunun gələcəyini fikirləşmək.

fikirli [fikirri] sifət

1. Fikri bir şeylə məşğul, fikrə dalmış; dalğın. □ Fikirli adam.
2. Zərf kimi: fikirli halda, fikirli-fikirli, dalğın halda, dalğın-dalğın. □ Fikirli gəzmək.

fikirlilik [fikirrilix'] isim

Fikirli adamın halı, fikirli olma; dalğınlıq. □ ..əsgərlərin açılan çöhrələrində nə isə bir tutqunluq, qeyri-müəyyən bir fikirlilik vardı. (Ə.Əbülhəsən).

fikirsiz [fikirsiz] sifət

1. Heç bir fikri, dərdi, qayğısı olmayan. □ Fikirsiz adam.
2. Fikri özündə olmayan; huşsuz.
3. Zərf kimi: fikirləşmədən, düşünmədən, mülahizə etmədən. □ Fikirsiz hərəkət etmək.

fikirsizlik [fikirsizdix'] isim

1. Fikri özündə olmama; huşsuzluq.
2. Fikirsizcəsinə hərəkət, düşüncəsizlik.
3. Heç bir fikri, qayğısı, dərdi olmama.

fikrən [fikrən] zərf ərəb

1. Fikirləşərək, fikirlə, fikrində, zehnində düşünərək. □ Fikrən bir şey düşünüb demək.
2. Beyin, zehin cəhətdən. □ ..Sən fikrən və ruhən istirahətə möhtacsan. (C.Cabbarlı).