Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

ZÜLHƏCCƏ

ZÜLHİCCƏ

ZİNƏT

ərəb. zinat sözü dilimizdə bəzək, süs, bəzənmə mənasındadır.

Zinət qadın adının təhrif olunmuş Ziynət, Zinyət formaları da sonradan müstəqil qadın adları kimi rəsmiləşmişdir.

ZİYNƏT

ZİNYƏT

ZİNNUR

ZİNNURƏ

ZİVƏR

fars. zivar sözündən olub, bəzək, süs, həmçinin daş-qaş anlamlarını ifadə edir. Zivər şəxs adı bəzək, bəzək əşyaları mənasındadır.

Zivər adı Azərbaycanda XX əsrə qədər müştərək şəxs adları sırasında olsa da, XX əsrin ortalarından yalnız qadın adı kimi işlənir.

ZİYAFƏT

ərəb. ziyafat sözündəndir. Azərbaycan antroponimikasında Ziyafət adı müştərək şəxs adları sırasındadır. Ziyafət şəxs adı təntənəli qonaqlıq, təmtəraqlı şənlik mənasındadır.

ZİYARƏT

ərəb. ziyarat sözündən olub, ehtiram və xatırlama əlaməti olaraq İslam dinində müqəddəs hesab edilən yerlərə, məzarlara baş çəkmək, həmçinin hörmət əlaməti olaraq birini görməyə, kiminlə isə görüşməyə, görüş, baş çəkməyə gəlmə anlamlarını ifadə edir.

Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan Ziyarət hörmət əlaməti olaraq baş çəkmə, görüşünə gəlmə mənasındadır.

ZOYA

yunan. zoya (əslində zoe) sözü dilimizə tərcümədə həyat, mövcudluq, mövcud olma anlamlarını ifadə edir.

XX əsrin iyirminci illərindən Azərbaycan antroponimikasına daxil olmuş Zoya birbaşa deyil, rus dili vasitəsilə keçmiş, lakin məişətimizdə uzunömürlü ola bilməmiş qadın adlarındandır.

ZÖHRƏ

ərəb. zöhra əslində Günəş sisteminə daxil olan yeddi ulduzdan biri olub, Şərqdə eşq ilahəsi Venera planetinin adıdır.

Zöhrə görünən ulduzların arasında ən parlaq olanıdır. Qədim astrologiya elmində Zöhrə ulduzu şənlik və çalğı ulduzu hesab olunur. Dünyanın bir çox xalqlarında məhəbbət və gözəllik ilahəsi kimi məşhurdur. Cümə gününü ifadə edən Zöhrə (Venera) Şərqdə həm də eşq ilahəsi kimi tanınır. Xalq ədəbiyyatımızda da, klassik ədəbiyyatda da adətən gözəllik rəmzi kimi işlədilir. Dini rəvayətə görə, guya parlaq Zöhrə planetinə gümüşü rəngi Məhəmməd Peyğəmbər özü vermişdir. Məşhur “Tahir və Zöhrə” dastanının əsas qəhrəmanlarındandır. XX əsrdə olduğu kimi, bu gün də məişətimizdə geniş yayılmış qadın adlarındandır.

ZÖHRƏBƏYİM

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Zöhra və azərb. Bayim adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Zöhrəbəyim (bax: ad – ZÖHRƏ; BƏYİM) qadın adı Zöhrə bəyim, hökmdar xanım Zöhrə mənasındadır.

ZÖHRƏXANIM

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Zöhra və azərb. Xanım adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Zöhrəxanım (bax: ad – ZÖHRƏ; XANIM) qadın adı Zöhrə xanım anlamındadır.

ZÜBEYDƏ

qəd. yəh. zübeyda (əslində zebida, yaxud zabdiyel) sözündəndir. Ərəb dilində zubeydə formasındadır. Zübeydə dilimizə ərəb dilindən keçmə qadın adları sırasındadır. Dilimizdə gülümbahar çiçəyi mənasındadır.

Xəlifə Harun ər-Rəşidin arvadı Amatül-Əzizin ləqəbi Zübeydə olmuşdur. Onun babası İslam tarixinə xəlifələrdən biri kimi daxil olmuşdur. Qız kiçik olarkan ona Zübeydə ləqəbini özü vermişdi. Bəzi izahlı lüğətlərdə ərəb dilində zabbada sözündən olması və Tanrı tərəfindən bağışlanmış, seçilmiş, Allahın hədiyyə etdiyi anlamlarını ifadə etməsi barədə məlumatlara da rast gəlinir. Bu mülahizələri də kənarlaşdırmaq olmaz. Adın təhrif olunmuş forması Zibeydə də sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.