Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

SƏLMİYYƏ

SƏLMİNAZ

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Salmi adı və fars. naz sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Səlminaz (bax: ad – SƏLMİ; NAZ) qadın adı başdan-ayağa nazlı (gözəl) anlamlarını ifadə edir. Adın təhrif olunmuş Səlimnaz forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

SƏLİMNAZ

SƏLTƏNƏT

ərəb. saltanat sözü əslində padşahlıq, hökmdarlıq mənasındadır. Lakin müasir Azərbaycan dilində dövlət, hökumət mənasında da işlənir.

Müasir Azərbaycan dilində var, dövlət, bolluq kimi məcazi mənalar da ifadə edir. Səltənət qadın adı da sözün məcazi mənası ilə əlaqədardır. Dilimizdə qədim adlardandır. XX əsrin 80-ci illərindən Səltənət məişətimizdə müşahidəediləcək dərəcədə azalmış şəxs adları sırasındadır.

SƏMA

ərəb. sama sözündəndir. Türk antroponimik vahidlər sistemində mövcud Səma qadın adı göy, asiman mənasındadır.

SƏMAHƏT

ərəb. samahat sözündəndir. Azərbaycanda çox nadir hallarda təsadüf edilən Səmahət qadın adı mərdlik, səxavətlilik, əliaçıqlıq mənalarını ifadə edir.

Adın təhrif olunmuş Səmaqət, Səmayət formaları da sonradan müstəqil qadın adları kimi rəsmiləşmişdir.

SƏMAQƏT

SƏMAYƏT

SƏMAYƏ

ərəb. samaya (samaviyya) sözündəndir. Əslində səmaviyyə sözündən olub, dilimizdə Səmayə formasında olan qadın adı səmavi, səmaya aid olan, göyə məxsus olan mənasındadır.

Səmayə qadın adı Azərbaycan şəxs adları sistemində İslam dini ilə əlaqədar qadın adlarındandır. Məlum olduğu kimi, müsəlman ölkələrində Məhəmməd Peyğəmbərin, eləcə də onun ailə üzvlərinin, yaxınlarının adlarından, ləqəblərindən formalaşmış şəxs adları geniş yayılmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, Şərq xalqlarında olduğu kimi, türk antroponimik vahidlər sistemində də yer almış Səmayə qadın adı Məhəmməd Peyğəmbərin ən çox sevdiyi, imam Əli ilə ailə qurmuş kiçik qızı Fatimənin (bax: ad – FATİMƏ) adı ilə bağlıdır. Onun həm də Siddiqə, Mubarəkə, Tahirə, Zəkiyyə, Raziyyə, Mərziyyə, Mühəddəsə, Zəhra kimi doqquz adı olduğu məlumdur. Dini rəvayətlərə əsasən, göylərdə Fatiməyə Səmaviyyə, Nuriyyə (bax: ad – NURİYƏ), Haniyyə (bax: ad – ZƏHRA) də deyilmişdir. İslam dini ilə əlaqədar mənbələrdə Fatimənin qadın üçün ən ali cəhətləri birləşdirdiyindən hər cür pislikdən ayrılmış (və ya seçilmiş), təmizlənmiş mənasını ifadə edən “Səmaviyyə” adlandırılmasının əsas səbəbi onun gündə üç dəfə nurlu camalının həzrət Əli üçün cilvələnməsi kimi qeyd edilmişdir. Başqa sözlə, Fatimənin nurlu çöhrəsi əmirəlmöminin Əli üçün sübh tezdən doğan Günəş, günorta nur saçan Ay və axşam parlaq ulduz kimi imiş. Hədislərdə də həzrət Əliyə istinadən qeyd edilir ki, mübarək ramazan ayında Ay səmada hilallaşanda (yəni on dörd günlük olanda ) Fatimənin nuru Ayın nurunu üstələyirmiş, yəni Fatimə evə girərkən ayın işığı sanki yenidən aşkar olurmuş. Beləliklə, ərinə və övladlarına qarşı çox mehriban, qayğıkeş olduğu üçün xanım Fatimə Səmaviyyə, Nuriyyə, eləcə də Haniyyə adlarını da almışdı. Dilimizin antroponimik vahidlər sistemində Səmaviyyə adı bu gün Səmayə şəklində mövcuddur. Adın təhrif olunmuş formaları Samaya, Samayə, Samayı da sonradan müstəqil qadın adları kimi rəsmiləşmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, XX əsrdə məişətimizdə geniş yayılmış qadın adları sırasında olan Səmayə bu gün müşahidəediləcək dərəcədə azalmışdır. Hazırda adın daşıyıcıları, əsasən, orta və yaşlı nəslin nümayəndələridir.

SAMAYA

SAMAYƏ

SAMAYI

SƏMƏN

fars. saman sözündən olub, gül adıdir. Səmən qadın adı gözəl qoxusu olan və ağ çiçəklər açan sarmaşıq cinsindən olan ağac və gülün adındandır.

Azərbaycan antroponimikasında Səmən qadın adı ilə yanaşı tərkibində adın komponent olaraq iştirak etdiyi mürəkkəb qadın adları da mövcuddur.

SƏMƏNGÜL

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Saman və Gül adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Səməngül (bax: ad – SƏMƏN; GÜL) qadın adı səmən gülü kimi gözəl (qadın, qız) anlamlarını ifadə edir.

SƏMİNƏ

ərəb. samina sözündəndir. Səminə qadın adı yaxşı mənasını ifadə edir.