Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

NƏRGİZ

yunan. narkao (mat qalmaq, çaşmaq, şaşırmaq) feilindəndir. Nərgiz əslində özü özünə valeh olan, vurulan mənasındadır.

Yunan mifologiyasında gənc, gözəl, təşəxxüslü Narkis (bəzi mənbələrdə Nartsis) adlı gənc oğlan su hövzəsində özünü görüb gözəlliyinə mat qalır. Özünə vurulan oğlan çaşdığından yerindəcə donur. Narkisin donub suya düşərək məhv olduğu həmin yerdə sarı çiçəkləri olan gözəl bir gül bitir. O gülün adı dilimizdə nərgizdir. Dünyanın bir çox xalqlarında Nərgiz (Nargis, Narkiz, Nasis, Nartsis və s. formalarda) qadın adı mövcuddur. Türkiyə türklərində Nərgiz müştərək şəxs adları sırasındadır. Nərgiz sözünə xalq ədəbiyyatımızda da, klassik ədəbiyyatda da tez-tez rast gəlinir. XX əsrdə olduğu kimi, bu gün də məişətimizdə Nərgiz geniş yayılmış qadın adlarındandır.

NƏRMİN

fars. narm sözündəndir. Nərm dilimizdə yumşaq, incə mənasındadır.

Dilimizdə ümumişlək nərmə-nazik (incə, zərif) ifadəsi də bu sözlə əlaqədardır. Beləliklə, Nərmin narm sözündən yaranmışdır, zərif anlamındadır. Adın sonuna -a şəkilçisi artırılaraq Nərminə variantı da yaranmışdır. Azərbaycanda Nərmin də, Nərminə də uzun müddətdən bəri dəbdən düşməyən qadın adlarındandır. XX əsrin altmışıncı illərindən Nərmin adı daha da populyarlaşmışdır. Sevilən yazıçı, məşhur dramaturq İ.Əfəndiyevin “Unuda bilmirəm” əsərində nakam məhəbbətlə üzləşmiş baş qəhrəmanlardan birini – Nərmini xalq çox sevmişdi. Bunun nəticəsi olaraq ailələrdə dünyaya gələn qızların çoxuna Nərmin adı verilmişdi. XX əsrdə olduğu kimi, bu gün də məişətimizdə Nərmin geniş yayılmış qadın adları sırasındadır.

NƏRMİNƏ

NƏSİBƏ

ərəb. nasib sözündəndir. Nəsib sözü dilimizdə iki məna ifadə edir: 1. Bəhrə, pay, hissə, qismət; 2. Nəsəb, əsli-nəsəbi olan, tanınmış nəslin nümayəndəsi.

Türk antroponimik vahidlər sistemində Nəsibə qadın adı sözün ikinci, tanınmış nəsildən olan, yaxın adam mənası ilə əlaqədar Nəsib kişi adından (bax: ad – NƏSİB) ənənəvi yolla yaranmışdır. Adın daşıyıcılarından Xalq Artisti, Dövlət mükafatı laureatı Nəsibə Zeynalova (1917-2004) XX əsrdə Azərbaycan teatr və kino sənətində izini qoymuş görkəmli sənətkarlardan olmuşdur.

NƏSİHƏ

ərəb. nasiha sözündən olub, nəsihət edən, öyüd verən anlamlarını ifadə edir.

NƏSİMƏ

ərəb. nasim sözündəndir. Nəsimə qadın adı xəfif və lətif nəsim küləyinə mənsub olan (adam) mənasındadır.

NƏSİRƏ

ərəb. nasir (əslində nasır) sözünün dilimizdə üç mənası (ərəb dilində s hərfinin yazılışı ilə əlaqədar) vardır. Nəsirə qadın adı köməkçi, yardımçı, tərəfdar, əldən tutan, havadar mənalarını ifadə edən Nəsir kişi adından (bax: ad – NƏSİR) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NƏSRİN

fars. nasrin sözündən olub, dağlarda bitən, ağ rəngli gülün adındandır.

Nəsrin qadın adı dilimizə türk dilindən (ağustos gülü) daxil olmuşdur. Azərbaycan antroponimikasına XX əsrin 70–80-ci illərində daxil olmuş qadın adları sırasındadır.

NƏSTƏRƏN

fars. nastaran sözündəndir. Nəstərən qadın adı dağ çiçəyi, yabanı bitən gül mənasındadır.

Məişətimizdə XX əsrin altmışıncı illərindən Nəstərən adının azalması açıq-aşkar müşahidə edilir. Bu gün Azərbaycanda Nəstərən adlı qadınların yaş, yəqin ki, yetmişdən aşağı deyildir.

NƏZAHƏT

ərəb. nazahat sözündəndir. Nəzahət qadın adı təmizlik, işıqlılıq, parlaqlıq mənalarını ifadə edir.

Məişətimizdə ifadə etdiyi mənaya görə deyil, əsasən, Nəzakət adına həmqafiyə qoyulan şəxs adları sırasındadır.

NƏZAKƏT

ərəb. nazakat sözündəndir. Nəzakət qadın adı ədəb, incə davranış, mərifət qaydaları, həmçinin incəlik anlamlarını ifdə edir.

XX əsrin otuzuncu illərindən Azərbaycanda ən populyar qadın adları sırasında olan Nəzakət qadın adı əsrin sonlarında müşahidəediləcək dərəcədə azalmışdır.

NƏZİFƏ

ərəb. nazif sözündəndir. Nəzifə qadın adı xəbərdar edən, qoruyan mənalarını ifadə edən Nəzif kişi adından (bax: ad – NƏZİF) ənənəvi yolla yaranmışdır.

NƏZİRƏ

ərəb. nazira sözündəndir. Nəzirə qadın adı bənzər, tay, oxşar mənalarındadır.

Ədəbiyyatşünaslıqda bir şairin hər hansı bir şeirinə təqlidən yazılan şeir mənasındadır.

NƏZMİRƏ

ərəb. nazmira sözündəndir. Nəzmirə qadın adı əsas cərgə, baş sıra, baş cərgənin başında duran anlamlarını ifadə edir.

NƏZMİYƏ

ərəb. nazm sözündəndir. Nəzm dilimizdə poema, şeir tərzində yazılmış və ya söylənmiş mənzum ədəbiyyat mənasındadır.

Nəzmi kişi adından (bax: ad – NƏZMİ) ənənəvi yolla yaranmış qadın adı Nəzmiyə/Nəzmiyyə nəzmə, yəni şeir tərzində yazılmış və ya mənzum ədəbiyyata aid mənalarını ifadə edir. Qeyd etmək lazımdır ki, İranda polis idarəsinə nəzmiyyə deyirlər.