Azərbaycan dastanlarının leksikası

yaraqlı

Silahlı. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Kişi baxdı ki, bu adam tüfəngin nə olduğunu bilmir, dedi:

– Bu da bir cur yaraxdı. Bunun bax burasında güllə olur. (“Koroğlunun qocalığı”)

yaraqlanmaq

Silahlanmaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

yaraq-yasaq

Silah, silahlar, əsləhə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu gördü ki, qəfildən üstünə bir dəstə atlı gəlir. Üstündə olan yaraq-yasağını düzəldib Qıratı mindi, onların yolunu kəsdi. (Paris nüsxəsi, 2-ci məclis)

yarəb ərəb.

Allahım! İlahi! Ay (ey) Allah! Yaraf şəklində dialektlərdə görəsən mənasında işlənir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Canım Qırat, gözüm Qırat,

Yarəb, Qırat dururmuola?!

                      (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

yarılğan

Yarğan. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Nə dərd olsa məni tapar,

Sonsuzluq bir yanım çapar,

Yarılğan uçar, toz qopar.

Görərsən ki, qalan yoxdu.

                       (“Eyvazın Çənlibelə gətirilməyi”)

yarpaq

Bənd (şeirdə). (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

– Oğlum! Sinəmə bir-iki yarpaq söz gəldi. Deyim bəlkə karına gəldi. (“Mahru xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

yarpız

Çölnanəsi ; su kənarlarında bitən, ağ və qırmızı çiçəkləri olan ətirli bitki. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Gəzdim şəhərlər, obalar,

Keçdi zimistan, yaz gördüm,

Dolandım çöllər, səhralar,

Bulaq üstə yarpız gördüm.

                           (“Eyvazın Çənlibelə gətirilməyi”)

                         *

Axtararam düşmənləri seçərəm,

Başlarını yarpız kimi biçərəm,

Mərd yolunda başdan, candan keçərəm,

İzin versən, Ərzuruma gedərəm.

                            (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

yar-yaraq

Yaraq, silah, silahlar, əsləhə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Qoşun böyüyü yenə də daşın dalından qışqırdı:

– Hər nə yar-yarağın varsa, tök yerə! (“Koroğlunun qocalığı”)

yasaqlı

Yaraqlı, silahlı. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu bir də baxdı ki, on beş nəfər yasaqlı adam siyirmə qılıncla ətrafı tutdular. (“Koroğlunun Rum səfəri”) (İ.A., B.A.)

yasəmən

Dastanda məcazlarda işlənir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

1. Cəllad sar quşuna, gənc Eyvaz yasəmənə bənzədilir.

2. Saç teli yasəmənə bənzədilir.

Lovğa-lovğa baxma mənə,

Sar qonammaz yasəmənə,

Qan uddurram indi sənə,

Batar meydan qana indi.

                               (“Durna teli”)

                               *

Saçından üç yasəmən tel ayırıb basdı mərmər sinəsinin üstünə. (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

yaslanmaq

1. Yayılmaq, sərilmək.

2. Söykənmək, dayanmaq, sığınmaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğluyam, bir aslanam,

Qılınc deyiləm paslanam.

Çətin dincələm, yaslanam,

Tök malını, get, bəzirgan!..

              (“Koroğlunun Bayazid səfəri”)

yastanmaq