Azərbaycan dastanlarının leksikası

beyqafıl

bi – fars. + qafil – ər.

Qəfildən, birdən. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Gördü bığlar hər biri balta sapından yoğun, en enə gedib, beyqafıl döşəndi bunun ayaqlarına. (“Həmzənin Qıratı aparmağı” (“Həmzə-Teymur”)

bəbir fars

Pələngəoxşar heyvan. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bolu bəyim, tanı məni,

Gör necə bəbir, bəbirəm.

Öldürrəm, insafım yoxdu,

Bir dinsiz gəbir, gəbirəm.

                           (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

                    *

Mərd igidlərin gözüyəm,

Dəlilərin əziziyəm,

Bəbir oğlunun özüyəm,

Bolu, mən sənin, mən sənin.

                         (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

bəçeşm

fars. bə – üstdə + çeşm – göz

Gözüm üstdə, göz üstdə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Həsən xan o saat “bəçeşm” deyib, Alı kişini yanına çağırdı və tapşırdı... (“Alı kişi”)

bəd fars

Pis, yaman. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Amma çər dəymiş deyirlər yaman bəddi. (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

bədinə olmaq

Xeyrinə olmamaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

bədəl ərəb

Qarşılıq, əvəz. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Yalana-yalan oldu, bədələ-bədəl, xan, Allaha niyə and verirsən, mən Halaypozanam. (“Mərcan xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A.,B.A.)

bədhesab

fars. bəd  + ər. hesab

Haqsız. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Qul deyərlər qulun boynun burarlar,

Qullar qabağında gedən tirəm mən.

Hesabiyə dağ da olsam əyilləm,

Bədhesaba yaman kinligirəm mən.

                             (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

bədxoy fars

Bədxasiyyət, pisxasiyyətli. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bizdən salam olsun qoç Koroğluya!

Bizim qızlar yaman odyanar olur.

Ram oluban hərgəz mərdlə uyuşmaz,

Özü bədxoy, dili zəhrimar olur.

                   (“Koroğlunun Dərbənd səfəri”)

bədxo

bədxu

bədnal

fars. bəd + ər. nə`l

Özünü nallamağa qoymayan (at, qatır). (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

bədnallıq eləmək

Nallamağa qoymamaq, imkan verməmək. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bəli, atın əlləri nallandı, növbə dal ayaqlarına gələndə Qırat başladı bədnallıq eləməyə.(“Dəmirçioğlunun Çənlibelə gəlməyi”)

bədnam

fars. bəd – pis + nam – ad

Pislikdə adı çıxmış, adı ləkəli, pis ad qazanmış; rüsvayçı. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Qoç Koroğlu, sən buradan elə beləcə çıxıb getsən, atamı bütün dünyada bədnam elərsən. Kişi dostluq üçün uzanan əli kəsməz. (“Qulun qaçmağı”)

bədöy

Sağlam, qaçağan, köhlən at. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Canım Qırat, gözüm Qırat,

Səni minən alar murad.

Ağcaquzu, bir də Dürat

Bağlı bədöylərim qaldı.

                             (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

                   *

Alnımdakı qalın qatlar,

Düşmən görsə bağrı çatlar,

Candan əziz bədöy atlar

Yandırır məni, yandırır...

                             (“Düratın itməyi”)

bəhr ərəb

Dəniz, dərya. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Məni salan qəm bəhrinə,

Verən məhəbbət qəhrinə,

Od vuran könlüm-şəhrinə,

Edən talan-talan sənsən!

               (“Mərcan xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A.,B.A.)