Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti

ailə adı

Ailə baçşısının soyadının cəm şəklindən əmələ gələn və bütün ailəni və ya onun bir neçə üzvünü bildirən ad: Atayevlər (Atayevlər ailəsi) .

akademik natiqlik 

Natiqlik sənətinin növlərindən biri, konfrans, simpozium, treninq və sairədə edilən məruzə və çıxışlara xas olan nitq tərzi. 

Akademik natiqlikdə elmi nitq öz məntiqliyi, fikirlərin ardıcıllığı, söylənilənlərin sübutla, dəlillərlə əsaslandırılması, ümumiləşdirmələri, nəticələri və s. ilə digər nitq növlərindən fərqlənir. 

akademik üslub

Elmi əsərlərin dilində təzahür edən, terminlərin çoxluğu ilə səciyyələnən üslub. 

akkad dili

Mesopotomiya və Assuriyanın qədim yerli əhalisinin dili.

M.ö. III minillikdə şumer dili ilə bərabər yayılmışdı. Yazısı gil lövhələr üzərində sözlü-hecalı mixi işarələridir. İlk yazılı abidəsi M.ö. XXV yüzilliyə təsadüf edir.

aksentologiya

Vurğunun mahiyyətini, funksiyasını, xüsusiyyətlərini və təzahür formalarını öyrənən elm sahəsi.

aktiv lüğət

Dilin daşıyıcıları tərəfindən aydın başa düşülən ümumişlək sözlər bazası; fəal lüğət, işlək lüğət.

Dilin aktiv lüğətinə ümumişlək olmayan sözlər – dialektizmlər, terminlər, arxaizmlər və s. daxil olmur. Lakin məşğuliyyətindən, yaşadığı regiondan, ümumi mədəni səviyyə və intellektindən asılı olaraq ayrı-ayrı fərdlərin aktiv lüğət bazası müxtəlif olur.

aktualizator 

Dil vahidinin müəyyən vəzifə kəsb etməsinə səbəb olan ifadə vasitəsi.

Dildə açıq və gizli aktualizatorlar mövcuddur. Məs.: yiyəlik və ya təsirlik hal şəkilçisi sözə qoşularaq müəyyən qrammatik məna yaratdıqda açıq aktualizator rolunu oynayır: məktəbin direktoru. Sözün qeyri-müəyyən təsirlik halda işlənməsi isə gizli aktualizator hesabına baş verir: məktəb direktoru.

aktuallaşdırılmış işarə 

Nitqdə konkret şəkildə təzahür edən kommunikativ dil vahidi.

aktuallaşdırılmış fonem 

Nitqdə hər hansı bir variantda təzahür edən fonem.

aktuallaşdırma

Dildə potensial şəkildə mövcud olan işarələrin konkret (real) nitq işarələrinə çevrilməsi.

Nitqdə işarələrin aktuallaşdırılması aktualizator (dil vahidinin konkret mətndəki mənasını ifadə edən vasitə) vasitəsilə həyata keçirilir. 

akustik

Danışıq  səslərinin fiziki xassələrinə aid olan. Danışıq səslərinin akustik cəhəti. Akustik təhlil.

akustik fonetika 

Danışıq səslərinin yaranmasını səs dalğalarına əsasən tədqiq edən təcrübi fonetika bölməsi.

akustik təsnifat

Saitlərin səciyyəvi tonunun yüksəkliyi əsasında aparılan bölgü.

aqau dilləri

Şimali və şimal-qərbi Həbəşistanda yayılmış Kuşit dillərinin mərkəzi qrupunu təşkil edən dillər: aviyya, kemant, damot, kvara, kayla, xamir, xamta, bilin.

Semitlərin Cənubi Ərəbistandan miqrasiyasına qədər indiki Şimali Həbəşistanda aqau dillərində danışırdılar. Əsasən, yazısı olmayan dillərdir. 400 mindən çox dil daşıyıcısı vardır.

aqnonim 

Mənası dil daşıyıcılarının əksəriyyətinə məlum olmayan söz, ümumişlək olmayan söz.