Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti

adverbiallaşma

başqa nitq hissələrinin zərfləşməsi.

Adverbiallaşma, əsasən, isim, sifət, saya aiddir. Məsələn, axşam (isim), açıq (sifət), xeyli (say) sözləri cümlə və ya söz birləşməsi daxilində hərəkətə aid olaraq adverbiallaşır: Axşam gələcəyəm. Açıq danışmaq. Xeyli gəzdik.

adyektiv

sifət səciyyəsinə malik olan, sifətə xas olan. 

Adyektiv termini, əsasən, kontekstdə sifətin xüsusiyyətlərini daşıyan nitq hissələrinə şamil edilir. Məs., qızıl üzük.

adyektiv xəbər 

sifətlə ifadə olunmuş xəbər; ismi xəbər; məs.: Bala baldan şirindir.

adyektiv söz birləşməsi

əsas tərəfi sifətlə ifadə olunan söz birləşməsi; qeyri-təyini söz birləşməsi. Məs.: dildən zirək, əldən iti, dağdan uca.

adyektivasiya 

adyektivləşmə

affiks 

Sözün kökünə və ya başlanğıc formasına qoşularaq onun mənasını dəyişən morfem, şəkilçi.

Ümumi dilçilikdə həm də formal morfem adlandırılan affikslərin üç növü vardır: infiks (iç şəkilçi), prefiks (sözönü şəkilçi), suffiks (sözsonu şəkilçi). Affiks termini orta əsrlərdə yaranmış, XVI-XVII əsrlərdən etibarən geniş işlədilməyə başlanmışdır.

affiksasiya

Kök və ya başlanğıc formaya şəkilçilərin artırılmasından ibarət morfoloji proses, şəkilçi qəbuletmə; məs.: bi-vəfa, vətən+daş, böyü+k və s.

affiksoid

Affiks funksiyasını yerinə yetirən kök-morfem.

Məs.: rus dilində poluson sözündə “polu” prefiksoid, literaturoved sözündə isə “ved” suffiksoiddir.

aforistik indiki zaman

kiçikhəcmli folklor nümunələrində hal-hərəkətin qrammatik baxımdan indiki zamana, semantik baxımdan bütün zamanlara aid olduğu (zamandanxaric) feil forması; məs.: Qayış nə bilir, öküz nə çəkir (atalar sözü); Bir balaca fit daşı; Yandırır dağı-daşı (tapmaca).

afraz dilləri

Afrikanın şimal hissəsində, Kanar adalarında, Qırmızı dənizin sahillərində, həmçinin Qərbi Asiyada və Malta adasında yayılmış dillər. 

Üst-üstə  260 milyondan artıq  adam bu dillərdə danışır. Afraz dilləri beş qola ayrılır: semit dilləri, qədim misir dilləri, bərbər-liviya dilləri, çad dilləri və omot dilləri.

afrikaans dili

agentiv suffiks

Sənət, peşə sahibi, hərəkətin icraçısı mənasını yaradan suffiks; məs.: ingilis dilində: advise – adviser, rus dilində: sovet – sovetnik, Azərbaycan dilində: məsləhət – məsləhətçi və s.

ağız səsləri

ailə