Jurnalistika terminləri lüğəti

kütləvi ifa

Əsərlərin, ifaların, fonoq­ram­ların, yayım təşkilatlarının verilişlərinin ailə dairəsinə və yaxın tanışlar sırasına daxil ­olmayan şəxslər arasında deklamasiyası, oxunması, habelə başqa üsullarla qav­ranıla biləcək tərzdə təqdim edilməsi.

kütləvi informasiya

Axtarılması, əldə olunması, hazırlanması, ötürülməsi, is­teh­salı və yayımı qanunvericiliklə məhdud­laş­dırılmayan, ümumi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş mətbu, audio, audiovizual xəbər­lər və digər məlumatlar.

K.İ.-dan istifadə sahəsində qanunvericilikdə nəzərdə tu­tulma­mış məhdudiyyətlər tətbiq etmək qadağandır.

kütləvi informasiya azadlığı

Vətən­daş­ların qanuni yolla informasiya axtarmaq, əldə etmək, hazırlamaq və yaymaq hü­qu­qu.

Dövlət öz üzərinə ölkədə senzuranın və inhisarçılığın yolverilməzliyi, KİV və jurnalist hüquqlarının müdafiəsi sahəsində konkret öhdəliklər götürməklə  K.İ.A.-nın qorunmasına da zəmanət verir.

kütləvi informasiya azadlığından sui-istifadə

kütləvi informasiya azadlığının məhdudlaşdırılması

İnformasiya axtarmaq, əldə etmək, hazırlamaq və yaymaq hüqu­qunun tətbiqi sahəsində istisnaların, ha­belə bu hüquqdan sui-istifadə hallarının müəyyənləşdirilməsi.

Belə istisna və hallar daimi, yaxud müvəqqəti ola bilər. Onlar demokratik cəmiyyətdə zərurilik baxı­mın­dan əsaslandırılmalı və qanunvericilikdə öz əksini tapmalıdır.

kütləvi informasiya azadlığının müvəqqəti məhdudlaşdırılması

Hərbi vəziyyət dövründə informasiya axtarmaq, əldə etmək, hazırlamaq və yaymaq hü­ququndan istifadə üçün xüsusi qaydaların müəyyənləşdirilməsi.

Qanunvericiliyə gö­rə, belə hallarda dövlət müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü və əhalini təcavüzdən qorumaq məqsədilə ölkədə senzura tətbiq olu­na, KİV-in fəaliyyəti dayandırıla, yaxud konkret ərazilərdə media məhsulları ­yox­­­la­nıla bilər.

kütləvi informasiya vasitələri

Dövri mətbu nəşrlər, teleradio təşkilatları, te­le­radio proqramları, informasiya agentlik­ləri, internet, kinoxronika proqramları və küt­ləvi informasiyanın digər yayım for­maları.

KİV-in təsis olunması, idarə edilməsi, is­teh­salı və yayımı, habelə onlara sahiblik, onlardan istifadə yalnız media qa­nun­vericiliyində nəzərdə tutulan hallarda məhdudlaşdırıla bilər.

kütləvi informasiya vasitələrinin diversifikasiyası

Sənaye, ticarət, ma­liyyə korporasiyalarının KİV-in fəa­liyyət sfe­­ra­sına daxil olması nəticəsində coxşaxəli ­me­dia komplekslərinin yaran­ması.

Di­ver­sifikasiya prosesində digər sahələrdə qazanılmış kapital informasiya sənayesinə yatırılır, yayım şəbəkələri, nəşriyyatlar ge­nişləndirilir, portallar açılır və s. Bəzi media tədqiqatçıları bu prosesdə medianın iqtisadi problemlərinin həlli imkanını, digərləri onun müstəqilliyi üçün təhlükə görürlər.

kütləvi informasiya vasitələrinin qloballaşması

Texnologiyaların inkişafı ilə əlaqədar olaraq KİV məhsullarının  yayımı sahəsində coğrafi sərhədlərin aradan qal­dırılması.

kütləvi informasiya vasitələrinin reyestri

lat. regestrum, registrum – siyahı

Dövlət orqanlarında hüquqi və ya fiziki şəxs qismində qeydiyyata alınmış kütləvi informasiya vasitələrinin həmin orqanlar tərəfindən yaradılmış siyahısı.

kütləvi informasiya vasitələrinin texnologiyası

İnformasiyanın yaradılması, toplanması, işlənməsi, saxlanması, axta­rılması, yayılması, habelə KİV məh­su­l­larının istehsalı proseslərində istifadə edilən bü­tün üsul və vasitələrin məc­mu­su.

kütləvi informasiya vasitələrinin təsnifatı

Kütləvi informasiya vasitələrinin mü­əyyən ümumi əlamətlərə görə qruplara bölgü sistemi.

K.İ.V.T. ən müxtəlif əla­mət­lər əsasında (mülkiyyət, təsis, istehsal və yayım forması, yayım zonası, auditoriya, həcm, dövrilik və s.) aparılır. Ən geniş təsnifat sistemində KİV informasiyanın təq­dimat üsuluna və bir sıra digər key­fiyyətlərinə görə mətbuat (qəzet, ­jurnal, məcmuə və s.), audiovizual KİV (televiziya, radio), informasiya xidmətləri (agentliklər), internet-media (sayt, portal və s.) kimi baza qruplarına ayrılır.

kütləvi informasiya vasitələrinə dövlət dəstəyi

Dövlət tərəfindən söz və mət­bu­at azadlığının müdafiəsinə, media or­qan­­larının inkişafına yönəldilmiş, ardıcıl olaraq həyata keçirilən təşkilati-texniki, hüquqi, iqtisadi tədbirlər sistemi.

K.İ.V.D.D. cə­miyyətin məlumat­landırıl­ması və maarif­ləndirilməsi sahəsində medianın rolunu artırmaq və insanların obyektiv informa­siya almaq hüqu­qunu təmin etmək məqsədi güdür. Bu dəstək qanunvericilik bazasının liberal­laşdırılması, iqtisadi gü­zəştlər sisteminin tətbiqi, sosial reklamın idarə olunması, habelə birbaşa maliyyə yardımları for­masında həyata keçirilə bilər. Belə təd­birlər dünyanın bir çox ölkələri üçün xa­rakterikdir. Lakin K.İ.V.D.D. medi­a­nın müs­təqilliyinə xələl gə­tir­məməli, jur­na­list­lərin öz ictimai funk­si­yalarını yerinə yeti­r­məsinə mane ol­­ma­­­malı, protek­sio­niz­mə şərait yarat­ma­malıdır.

kütləvi informasiya vasitəsi məhsulu

Mətbu nəşrin bir nömrəsinin tirajı, yaxud tirajın müəyyən hissəsi; teleradio ­və ya kino­xro­nika proqramının ayrıca bura­xılışı, proq­ra­mın audio və  ya videoyazısının tirajı, yaxud tirajın bir hissəsi; habelə internetdə rə­qəm­sal texnologiyalar əsa­sında yaradılan saytlar, portallar, sosial şəbəkələr, bloqlar və s.

kütləvi informasiya vasitəsi məhsulunun yayımı