All dictionaries

basqı [basqı] isim

Basmaq işi, təzyiq, basan, ağırlıq edən şey. □ Mexaniki üsulla taxta hazırlayan elmi-tədqiqat institutu basqı üsulu ilə mebel hazırlamaq işini qaydaya salmışdır. (Qəzetlərdən)

basqın [basqın] isim

1. Ansız hücum; qəfildən, gözlənmədən edilən hücum. □ Kiçik tayfalar üzərinə basqın edərək, onları qarət etdilər.
2. Talan, çapovulçuluq. □ ..Səfiqulu xan öz dəstəsi ilə gəlib, basqın eləyib bir çobanımızı yaralayıbdır. (N.Vəzirov)

basqıncaq [basqıncax] isim

Uşaqların əylənmək üçün iki başında oturaraq, üzərində qalxıb düşdükləri tir; batman-tərəzi.

basqınçı [basqınçı] isim

Soyğunçu, qarətkar, quldur, yolkəsən, çapovulçu. □ Basqınçıların təqibindən qaçıb bu dağlara sığınmış xınalıqlılar quraqlıq illərində sudan çox korluq çəkirlərmiş. (R.Rza)

basqınçılıq [basqınçılıx] isim

Soyğunçuluq, qarətkarlıq, quldurluq, çapovulçuluq; çapovul, yolkəsmə. □ Ərəbistan çöllərində bir zaman; Basqınçılıq, soyğunçuluq olardı. (M.Rahim)

basqıntı [basqıntı]

basma¹ [basma] sifət

1. Üzərinə müxtəlif naxışlar, rəng və s. basılmış. □ Basma çit. Basma sətin. Basma kəlağayı.

2. İsim kimi: parça üzərində naxış. □ Qanovuz köynəyin atlaz çutqusu; Yaşıl basmaları nə gözəl imiş. (Aşıq Abbas)

basma² [basma] isim

1. Arxaizm. Çap edilmiş, mətbəə və ya basma üsulu ilə hazırlanmış; mətbu (əlyazma əksi). □ Basma kitab.

2. Basılmış, sıxılmış şey; kərpic şəklində sıxılıb, qurudulmuş mal təzəyi.

basma³ [basma] isim

Yazı qurulayan kağız, suçəkən kağız; yazını qurutmaq üçün üzərinə hopdurucu kağız parçası keçirilmiş alət; pres. □ Bəli, uzun sözün qısası, yazdım bu hekayəni, basma ilə quruladım. (Ə.Əliyev)

basma⁴ [basma] sifət

Bir-birinin içinə keçirməklə bağlanan.

basma⁵ [basma] isim

Dialekt. Buxarı və ya ocaq bacasının kənarı.

basma⁶ [basma] isim

Dialekt. Kömür hazırlamaq üçün yığılmış odun qalağı.

basma⁷ [basma] isim

Dialekt. Balaca çay və arxlardan keçmək üçün suya tökülən şax budaq; şax və çırpıdan qayrılan körpü.

basma⁸ [basma] isim

Saç boyamaq üçün rəng. □ O, başına həmişə basma qoyardı.

basma⁹ [basma] isim

Tarix. Rusiyada monqol-tatar istilası dövründə üzərində tatar xanının şəkli olan möhür.

basmaçı¹ [basmaçı] isim

Basma işi ilə məşğul olan adam, qəlib basan adam.

basmaçı² [basmaçı] isim özbək

Tarix. Orta Asiyada basmaçılıqda iştirak etmiş adam. □ .. bütün basmaçı hissələrini dağıtdılar. (Ə.Sadiq)

basmaçılıq [basmaçılıx] isim özbək

Tarix. 1917-26-cı illərdə Orta Asiyada sovet hakimiyyətinin devrilməsi uğrunda silahlı milli hərəkat. □ Basmaçılığın ideoloji əsası.

basmadüymə [basmadüymə] isim

Bir-birinin içinə keçən iki metal hissədən ibarət düymə.

basmaxana [basmaxana] isim

1. Arxaizm. Çapxana, mətbəə. □ İran xalqı dünən basmaxana bina edib.. (M.F.Axundzadə).
2. Ağ toxunmuş parçaya naxış basılan yer (sex, şöbə).

basmaq [basmax] feil

1. Üstdən sıxmaq, təzyiq etmək, ağırlıq vermək; sıxışdırmaq, itələmək. □ Qar basıb, ağacın budağını yatırdı.

2. Tapdalamaq, ayaqlamaq, basdalamaq. □ İlanın quyruğunu basmasan sancmaz. (Atalar sözü). İt itin ayağını basmaz. (Atalar sözü).

3. Altına alıb şikəst etmək, əzmək, ya öldürmək. □ Avtomobil adam basdı. Qatar inək basdı. At uşağı basıb.

4. Qalib gəlmək, məğlub etmək, ötmək, birinciliyi qazanmaq, üstün gəlmək. □ Düşməni basmaq. Qara məni basınca, mən qaranı basım. (Atalar sözü).

5. Soxmaq, tıxamaq, dürtmək, təpmək. □ Şeyləri çamadana basmaq. Pulu cibinə basmaq.

6. Qoymaq, keçirmək, geymək. □ Papağını başına basmaq.

7. Batırmaq, içinə salıb islatmaq. □ Gönü suya basmaq.

8. Bürümək, qaplamaq, əhatə etmək, qabağını tutmaq, görünməz hala salmaq, doldurmaq, yayılmaq. □ Dağları çən basıbdır. Ətrafı duman basıb, göz gözü görmür. Ölüm-itim olmasaydı dünyanı insan basardır. (Atalar sözü).
9. Bir şeyin çoxluğunu, sıxlığını, geniş sahə tutduğunu, yayıldığını bildirir; örtmək. □ Bağçanı kol-kos basıbdır. Pambığı alaq basıbdır. Sahili su basmışdır. Saqqal basmaq. Tər basmaq.
10. Məcazi mənada: boğmaq, cəbr etmək, zülm etmək, sıxışdırmaq. □ Basılanı əzməzlər. (Atalar sözü).
11. Ansızın hücum etmək, üstünü almaq, üzərinə atılmaq. □ Çar polisləri tətilçilərin evlərini basırdılar.
12. Ağırlıq göstərmək, ağırlıqdan əyilmək. □ Tərəzinin bir gözü basır, düzəldin.
13. Vurmaq, qoymaq. □ Möhür basmaq. Damğa basmaq. Naxış basmaq.
14. Örtmək, qapamaq. □ Qapını basmaq. Pəncərəni bas, toz gəlməsin.
15. Özünü tərifləmək, öymək, goplamaq (çox vaxt tərkiblərdə işlənir). □ Görün yenə nə özündən basır. Basıb bağlamaq.
16. Mayalandırmaq (heyvanlar haqqında).
17. Tutmaq; aramsız, dalbadal atmaq, üzərinə yağdırmaq. □ Daşa basmaq. Gülləyə basmaq.
18. İtələmək, kənara çəkmək. □ Arabanı irəli bas. Stolu bir az dala bas. Kitabları yana bas ki, yer açılsın.
19. Yırtmaq, dağıtmaq, parçalamaq, öldürmək. □ Arxalı köpək qurd basar. (Atalar sözü).
20. Örtmək, keçmək, addamaq, aşmaq. □ Beş yaşına basmaq.
21. Bir sıra isimlərə qoşularaq, mürəkkəb feil və müxtəlif ifadələr düzəldilir. □ Yuxu basmaq. Vahimə basmaq. Ayaq basmaq. Dildə basıb bağlayır, işə gələndə qorxusundan ağlayır. (Atalar sözü).

basmaqəlib [basmaqəlib] sifət

1. Heç bir fikir işlənilmədən, kor-koranə təqliddən ibarət olan; şablon.
2. Başdansovma, atüstü, tələsik görülmüş.

basmalamaq [basmalamax]

basmanaxış [basmanaxış] isim

Üzərinə rənglənmiş xüsusi qəliblərin basılması ilə parçada naxış alınmasından ibarət qədim xalq sənəti növü; naxışvurma üsulu. □ Basmanaxış üsulu ilə hazırlanmış Gəncə və Basqal kəlağayıları.