Etimologiya lüğəti

suca

Aşıq Dilqəmin bir şeirində deyilir: Belin nazik, qəddin suca, uzun gül... Suca ilanın qəddi-qamət baxımından çox gözəl olan növünə aiddir. Suda yaşayır. Bir qrupu qara (zəhərsiz), digər qrupu isə qonur rəngində (zəhərli) olur. Suca ilanı ifadəsinin birinci kəlməsi, əslində, sucaq kimi olub, hərfi mənası “sürüşkən” (şu­mal, hamar) deməkdir və sucaq özü də sürüşkən (el arasında sürçək kimi də işlədilir) kəlməsi ilə qohumdur. Nadir hallarda qız adı kimi də işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sucuq

Bir mənası, ümumiyyətlə, “bağırsaq”, ikinci mənası isə “içi dolu bağırsaq” de­­məkdir. İshal olan adamlara sucuqlayan deyiblər (“bağırsağı boşaltmaq” mə­na­sını verir). İfrazat (nəcisat) anlamı ilə bağlı kəlmə də bununla əlaqədardır. Qədim mənası su ilə bağlıdır (müqayisə et: sucuq, suyuq və cuyuq). Sözün sirop mənası da olub. Sucuq kəlməsinin kökü feil olub (sucmaq), -uq şəkilçisi onu ismə çevrilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sudur

Su sözü ilə bağlıdır, suluqlanan sözü ilə sinonimdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sufi

Yunanca suf sözü “yun əba” deməkdir. Sufilər də yun əba geyiniblər, söz də buradandır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

suğra

Ərəbcə “kiçik” deməkdir. Ələsgər (Əli-Əsgər) “kiçik Əli” kimi dərk olunur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sui-istifadə

Dilimizdə sui-qəsd, sui-istifadə kimi kəlmələr var. Sui sözünün mə­na­sı ərəbcə “pis”, “zərərli” deməkdir. Sui-istifadə -“pis niyyət üçün istifadə”dir, sui-qəsd “pis məqsədə (qəsd və məqsəd sözləri ərəbcə kökdaşdır) hərəkət etmək”dir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sui-qəsd

Sui ərəbcə “pis” mənasını verən kəlmədir. Qəsd isə məqsəd sözü ilə qohumdur. “Pis niyyətlə, məqsədlə görülən iş” mənasında işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

suliddin

Ərəbcə üsul və din (üsulidin) sözlərindən əmələ gəlib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sultan

Ərəbcə “hakimiyyət” mənasını verən sözdür. Səltənət isə onun cəmidir. Qadın adı kimi Sultanım sözü də var (Xan-ım, Bəy-im qəlibi üzrə yaranıb). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

suluq

Su sözü ilə bağlıdır. Qabarcıq yaranır və içi su (maye) ilə dolu olur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

sumka

Alınma sözdür, bizdə yancığ(yancu, yancaq, yanlıq) sözü işlədilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

surquc

Mənbələrdə surqaç və sürgəc kimi verilib və belə şərh olunub: “soyuq silahların dəstəyinə sürtülən qatran”. Qatranın dəstəyə sürtülməsi əlamətinə və sö­zün kökünün sür (sur) olmasına əsaslanaraq, ehtimal etmək olar ki, indiki surğuc kəlməsi məhz sürtmək feili zəminində əmələ gəlmişdir. Radlov sözü rus, M.Fas­mer isə türk mənşəli hesab edir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

susamaq

-sa şəkilçisi adlardan deziderativ (latınca: arzu, meyil) mənalı feillər yaradır və -si⁴, -sa², və s. formalarda işlədilir, qohumsanmaq, susamaq da həmin qəlib üzrə yaranıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

suvaq

Suv (indiki su) ismindən yaş-a-maq qəlibi üzrə suv-a-maq feili əmələ gəlib, qədimdə iki mənada işlədilib:

1. Орошать.

2. Обмазывать. Sözün su ilə bağlı ol­ması onunla əlaqədardır ki, suvaq vasitəsi (yəni palçıq) sulu olur, çox qatı olmur. İndi suva feili “орошать” mənasını itirib, yalnız “обмазывать” anlamını əks etdirir. Həmin feildən isə sınaq, döşək, daraq qəlibi üzrə suvaq ismi meydana gəlib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

suvarmaq

Bəzən bu kəlmənin mənşəyini su və vermək sözləri ilə əlaqələn­dir­məyə üstünlük veririk, amma mənbələrdə söz suvğar kimi qeydə alınıb. -ğar şə­kilçisi adlardan feil düzəldib (indi qabğar kəlməsində qalır): közğər (göstər), çin­ğar (həqiqət axtarıb tapmaq), qutğar (xilas etmək), otqar(otarmaq) və s. De­məli, suvarmaq kəlməsi suvğar sözünün dəyişmiş formasıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)