Etimologiya lüğəti

peşqurd

Qərb dialektlərində taxılın ilk biçilmə dövrü belə adlanır. Bəzən bunu biç+quruq kimi izah edirlər. Əslində, fars sözüdür və pişxord şəklində olub, “закуска” mənasında işlədilir (taxıl yaxşı yetişmədiyindən ehtiyacı azca ödəmək üçün vaxtından əvvəl müəyyən qədər biçir və istifadə edirlər). Sözün əsli peşxord olub: peş –“əvvəl”, “qabaq” deməkdir, xord isə “yemək”. Bir qədər ağnağaz sözü­nün mənasına uyğun gəlir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peşkəş

Bu, fars sözüdür (əsli: piş və keş), hərfi mənası “hədiyyəni qabağına (piş) çək­mək (keş), qabağına çıxarmaq” deməkdir. İndi məna dəyişib, “hədiyyə” an­la­mını əks etdirir (hədiyyəni kiminsə önünə aparmaqla bağlı yaranıb). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peşoy¹

Farsca peşkəl sözündəndir,onlarda “испражняться” anlamında peşkəl ən­daxtən (su üstə çıxmaq) işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peşoy²

Etmək, farscadır, peşkəl (испражняесься) sözü ilə qohumdur. Peşab sidiyə deyirlər. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peyda

“Peyda oldu” deyirik. Peyda farsca “görünmə” anlamı ilə bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peydər

Farsca əsli paydar kimidir, “daimi” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peydərpey

Farscadır, “addım-addım”, “izbəiz” deməkdir. Bizdə “müntəzəm”, “daimi” mənalarında işlədilir. Qərb dialektlərində çox işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peyğəmbər

Farscadır, əsli peyğambər kimidir. Peyğam “məktub”, “məlumat”, “xə­bər” anlamını bildirir. Peyğəmavər “xəbər gətirən”, Peyğəmbər “elçi” deməkdir. Bizdə bu sözün yerinə savçı işlədilib, savçı “söz” kəlməsi ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peyin

Farscadır (əsli: pehen), bizdə qonuz (müq.et: qonuzqurdu, yəni dozanqurdu) işlədilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peykan

Farscadır, “oxun ucluğu” deməkdir. Peykar “döyüş” anlamında işlədilir. Peyk (uçan) sözü ilə qohumdur. Maye ölçən qaba farslar peymanə deyirlər, bizdə isə peyman göz yaşı ilə bağlı işlədilir (sözün müqavilə mənası da var: əhd-peyman...). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peyman

Farscadır. “Müqavilə”, “bağlaşma”, “razılıq” deməkdir (əhd-peyman de­yirlər). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peysər

Fars mənşəlidir, “boyunun arxa tərəfi” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peyvənd

Fars sözüdür, peyvəstən (calamaq) məsdəri ilə qohumdur. Peyvəstə feili sifətdir, “calanmış” deməkdir, peyvəndgah farsca “oynaq” (сустав) anlamını əks etdirir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pəhriz

Əsli pərhiz kimidir, farsca pərhixtən (özünü dayandırmaq, yəni yeməmək) məsdəri ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pəl qoymaq

Feil “badalaq gəlmək”, “mane olmaq” və s. mənalarında işlədilir. Pəl (pal) sözünün mənalarından biri “dil” deməkdir. Pəl qoymaq və pəl qatmaq sinonimdir. Xalq arasında qəmiş qoymaq (mane olmaq) ifadəsi var (bax:pəltək). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pəlbaş

Qaynaqlarda rus dilinə косоязычный kimi tərcümə olunub. Yəqin ki, pəltək sözü ilə qohumdur. Pəltək isə pəlyok (dili yox) kəlməsinin təhrifindən törəyib. Pəl sözü “dil” mənasında çox yerdə verilib, güman ki, rus dilindəki полосатый kəl­məsi də pəl sözü ilə bağlıdır (zolaq öz formasına görə dilə oxşardır). Fin-uqor dilləri ailəsinə daxil olan udmurt dilində pəl “dil” yox, “qulaq” deməkdir (пельмени sözü də buradandır, formaca qulağa oxşadığı üçün belə adlandırılıb). Türk dillərində isə pəl “dil” mənasında işlədilib. Pəlbaş və pəltək eyni sözün iki variantı kimi başa düşülə bilər. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)