Etimologiya lüğəti

paşa

Farsların padşah sözünün türk aləmində dəyişmiş formasıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

patava

Farscadır (patabe), pa (ayaq) və tab (isti) hissələrindən ibarətdir, “ayaq isi­dən” deməkdir. Dolaqdan fərqi odur ki, ayaqqabını patavanın üstündən geyir­lər. Dolaq isə baldıra dolanır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

patron¹

Almancadır, “trafaret” deməkdir (piston, barıt və güllənin gilizdə birləş­mə­si­dir). Patrontaş “patron qabı”dır (“Müasir Azərbaycan dili” kitabında taş və daş dolaşıq salınıb). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

patron²

Latın sözüdür, hərfi mənası “qorumaq”, “üstünü örtmək” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pay

“Hissə” deməkdir. Bizdən rus dilinə də keçib. Fars mənşəli hesab edənlər var, səh­və yol verirlər. Farslarda qismət, hissə sözlərindən istifadə olunur. Paylamaq feili, ruslardakı паек ismi də pay sözü ilə bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

paya

Farscadır, “dirək”, “ağac” və s. mənalarda işlədilir. Ehtimal ki, pa (ayaq) sözü ilə kökdaşdır. Bizdə “ağac (əl ağacı)” mənasını əks etdirir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

payız

İki yozumu mümkündür:

1. Zənn edirəm ki, söz xəzan kəlməsinin təhrifi nə­ti­cəsində yaranıb. Bizdə payız anlamını quz (güz) sözü əks etdirib. Xəzəl sözü də xəzan kəlməsi ilə bağlıdır. İkinci ehtimala görə, payız sözü küz kəlməsinin dəyişmiş forması ola bilər. Amma türk dillərinin çoxunda payız sözü yoxdur, küz kəlməsi işlədilir. Ona görə də birinci mülahizəni daha etibarlı saymaq olar. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

paylamaq

Pay sözündəndir, “hissə-hissə (pay-pay) edib vermək” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

paymal

Farsca pay (ayaq) və ərəbcə mal (hərfi mənası “ayaq malı”) hissələrindən ibarətdir. “Tapdanmış” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

paytaxt

Farscadır. Taxt (təxt) sözünün bir mənası “şahlıq” (tron) deməkdir. Fars dilində sözün sinonimi təxtgah (taxtın yeri) kəlməsidir. Sözün mənası “şahın oturduğu yer” (stol-ица) deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

paz

Yunan sözüdür, hərfi mənası “çalıram” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pazax

Təzə doğmuş və buna görə də arıq olan heyvanın ətinə pazax deyirlər. Buzov (bala) sözü ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

peçeneq

Bu sözü bacanaq kəlməsi ilə bağlayırlar. Peçeneqlər 915-1034-cü illərdə Rusiyanın cənubunda at oynatmışlar. Ruslar onlardan qorxduqları üçün qohum (ba­canaq) olmağa çalışmış, onlara qız vermişlər. Rus dilindəki брак (əsli: birik­mək) sözü də bununla bağlı yaranıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pencək

İngilis sözüdür. Jaket sözünün dəyişmiş formasıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pendir

Farscadır. Onu hazırlamaq üçün mayadan (quzunun və ya buzovun qursağı, bal, buğda, yumurta qarışdırılır, içində qaynamış su olan küpəyə salınır və bir həf­tə ocağın yanında saxlanılır) istifadə olunur. İlıdılmış südə maya qatırlar, 2 saat­­dan sonra dələmə alınır. Dələməni torbaya qoyub, daş altında süzməklə pen­dir alır­lar. Qədimdə türk dillərində pendirə qurud, şora isə ağrımşıq deyiblər. Sonra pendir üstünlük təşkil edib və qurud sözü mənasını dəyişməyə məcbur olub. Şor və ruslardakı сыр eyni sözdən törəyib, hər ikisi “duz” anlamı ilə bağlıdır, fars mənşəlidir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

pentaqon

İngiliscə “beşbucaqlı” deməkdir. ABŞ-da binadır. (Zahirən beş bucağı var.) Bizdəki beşmərtəbə kimidir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)