Dictionaries
Etimologiya lüğəti
Babilistan
Babil sözünün mənası “dillərin dəyişməsi” deməkdir. Rəvayətə görə, Babil şahı Nəmrud (Kənanın oğlu olub) Nuh tufanından sonra burada qüllə tikdirir, bu əməl Allahın xoşuna gəlmir və inşaatçıların hərəsinə bir dil verir ki, onlar bir-birlərini başa düməsinlər. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)
Etimologiya lüğətibacanaq
M.Fasmerin yazdığına görə, baca türk dillərində “böyük bacının əri” deməkdir, -naq isə kiçiltmə şəkilçisidir: böyük bacının əri kiçik baldızının ərini belə adlandırıb, ona görə də burada kiçiltmə mənası var. Azərbaycan alimi Ə.Dəmirçizadə isə -anaq hissəsini qohumluq əlaqəsi bildirən söz kimi şərh edib. Hər iki halda (həmin alimlərin fikrinə görə) sözün kökü bacı kəlməsi ilə bağlıdır, amma nə Fasmerin (-naq kiçiltmə şəkilçisidir), nə də Dəmirçizadənin (-naq qohumluq bildirir) fikrini təsdiq edən əlavə dəlil tapmaq mənə nəsib olmadı. Bircə orası aydındır ki, -anaq2 şəkilçisi feilə qoşulur (boğanaq, döyənək), adlara artırılmır (tozanaq –toz –a –maq, tozumaq feilindən əmələ gəlib, boğanaq isə ayrıca izah olunacaq). Bu sözün sinonimi kimi adaşböşük kəlməsi də işlədilib, mənası “kəbin üzrə dost” deməkdir (böşük türk sözü deyil, İran dillərindən keçmədir, “kəbin üzrə kişi qohumları” deməkdir). Bacanaq sözü heç də bütün türk dillərində “bacıların əri” anlamında işlədilmir. Məsələn: uyğur dilində qadın öz ərinin, kişi öz arvadının qardaşına bacanaq deyir. Bacının ərinə, kəbin qohumlarına, ata nənəsinə və digər şəxslərə də bacanaq deyənlər var. Deməli, bacanaq kəlməsini bacı məfhumu ilə məhdudlaşdırmaq doğru ola bilməz. Güman edirəm ki, sözün əsli bağanaq (əlaqə, bağlılıq, qohumluq) kimi olub və sonradan təhrif nəticəsində bacanaq şəklinə düşüb. Uyğur, qırğız, tatar dillərində (xüsusən də dialektlərdə) sözün bağanaq forması indi də özünü göstərir. Kəlmə bağ (isim), bağ -a (feil), bağ -a -naq (isim) ardıcıllığı üzrə əmələ gəlmişdir. Məsələ açıq qalır. V.Radlovun əsərində şəkiçiləşmiş inaq sözü “dostlaşmaq” mənasında qeydə alınıb. Ola bilsin ki, ina-m, ina-n kimi sözlər inaq (inak) kəlməsi ilə qohumdur. M.Kaşğaridə bacanaq yerinə, öz kişi (özümüzünkü) işlədilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)
Etimologiya lüğətibacı
Türk dillərində bacı sözünün mənası qız qardaş birləşməsi ilə ifadə olunub. Bacı kəlməsi cici sözünün təhrifindən əmələ gəlib və onun sinoniminə çevrilib (cici–bacı sözü indi çox işlədilir). Deməli, bacı və cici əvvəl eyni mənada işlədilib, sonra “bacı” mənasını dəyişərək, indiki anlamda işlənməyə başlamışdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)
Etimologiya lüğətibadaq
İndiki bağlamaq feili yerinə ba işlətmişik. Sözün kökü həmin ba- dan ibarətdir. Ba feilindən bağ ismi, ondan isə bağla feili əmələ gəlib və -q şəkilçisi feili ismə çevirib. Deməli, sözün əsli bağlaq (bağ-la-q) kimi olub. “Badalaq” sözü ilə qohumdur. Sınan şeyləri bərkitmək üçün ustalar ona “badaq” (bağlaq) vururlar. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)
Etimologiya lüğətibadımcan
Ərəb və ya fars mənşəlidir, “pomidor” mənasını verən kəlmə olub. İndi məna dəyişib. Bizdə mor sözü ilə bağlı olub, mor rəng bildirib və moruq sözü də buradandır. Mor badımcan indiki “badımcan” mənasında morsuz badımcan isə “pomidor” mənasında işlədilib. Баклажан formasında rus dilinə də keçib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)
Etimologiya lüğəti