Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

açarlı [açarrı] sifət

1. Açarı olan. □ Açarlı qıfıl.

2. Danışıq dilində bəzən “qıfıllı, qıfılla bağlı” mənasında işlənir. □ Qapı açarlıdır.

açarlıq [açarrıx] isim

Açarı salmaq üçün yer, açar yeri, açar dəliyi.

açdırma

açdırmaq [aşdırmax] feil

Açmağa məcbur etmək. □ Şagird o qədər tənbəl idi ki, müəllim ona kitabın üzünü açdıra bilmirdi.

açıq [açıx] sifət

1. Qıfılsız, bağlı olmayan, kilidlənməmiş. □ Açıq qapı. Açıq pəncərə. Açıq şkaf.

2. İşləyən, fəaliyyətdə olan, maneəsiz girişi olan. □ Açıq dükan. Açıq kafe.

3. Qapalı olmayan, örtüksüz, damı olmayan. □ Açıq avtomobil. Açıq bədən. Açıq balkon. Açıq kinoteatr.

4. Heç bir tərəfdən məhdud olmayan, geniş, vüsətli; hasarı, hüdudu olmayan. □ Açıq dəniz. Açıq sahə.

5. Sərbəst, maneəsiz, heç bir şeylə məhdudlaşmayan. □ Açıq yol. Açıq satış.

6. Buludsuz, aydın, təmiz, tutqun olmayan. □ Açıq hava. Açıq səma. Tur Heyerdal Qobustanı “açıq səma altında muzey” adlandırmışdı.

7. Girişi hamı üçün sərbəst olan, gizli olmayan, heç kimə məhdudiyyət qoyulmayan. □ Açıq görüş. Açıq iclas. Açıq məhkəmə.

8. Səmimi, üstüörtülü olmayan, aşkar, bəlli, aydın, gizli olmayan. □ Açıq adam. Açıq söhbət. Açıq mübarizə. Açıq qəlb. Açıq ədavət. Açıq ifadə.

9. Zərf kimi: heç bir şeyi gizlətmədən, heç bir şeydən çəkinmədən. □ Açıq danışmaq.

10. Rəngi tünd, tutqun olmayan, zəif. □ Açıq çay. Açıq rəng. Açıq paltar.

Qeyd: Rəng adlarının qarşısında işlənərək sifətin azaltma dərəcəsini yaradır. Bu cür sözlər defislə yazılır; məsələn, açıq-bənövşəyi, açıq-qırmızı, açıq-sarı, və.s.

açıq-abı [açığ-abı] sifət

Açıq-abı, göyəçalan. Yaxın olmaq, səmimi münasibət qurmaq, hər sözü danışa bilmək.

açıq-açığına [açıx-açığına] zərf

Açıq bir surətdə, gizlətmədən, qorxmadan, çəkinmədən. □ O, heç kimdən çəkinmədən açıq-açığına sözünü deyə bilirdi.

açıq-aşkar [açıx-aşgar]

açıq-aydın [açıx-aydın] sifət

Səmimiyyət ifadə edən, səmimi; aşkar, bəlli, aydın, heç bir şeylə gizlədilə bilməyən; şübhəsiz. □ Açıq-aydın məsələ. Fikrini açıq-aydın söyləmək. Bir açıq-aydın danış görək niyyətin nədi!

açıqca¹ [açıxca] isim

Təbrik yazmaq üçün şəkilli və qalın kağız. □ Bayram açıqcası. 

açıqca²  [açıxca]   zərf

Açıq-aydın surətdə, gizlətmədən, qorxmadan, çəkinmədən. □ Fikrini açıqca söyləmək. Səhvini açıqca boynuna almaq.

açıqcasına [açıxcasına]

açıqdan [açıxdan] zərf

Aydın surətdə, aşkar surətdə, gizlətmədən. □ Açıqdan ədavət bəsləmək. Fikrini açıqdan demək.

açıqdan-açığa [açıxdan-açığa]

açıqfikirli [açıxfikirri] sifət

Azad düşünən, düzgün düşünən, sağlam fikirli; dünyagörüşü mütərəqqi olan. □ O, dövrünün dünyagörüşlü, açıqfikirli adamlarından biri idi.

açıqfikirlilik [açıxfikirrilix'] isim

Müasir dünyagörüşü, tərəqqipərvərlik, azadfikirlilik.