Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

xatırladılmaq [xatırladılmax] feil

1. Xatirə salınmaq, yada salınmaq.
2. Xəbərdarlıq edilmək, məzəmmətləndirilmək.

xatırlama

xatırlamaq [xatırlamax] feil

Yada salmaq, xatirinə gətirmək, yad etmək, anmaq. □ Azad öz uşaqlıq illərini xatırlayırdı. (M.Rzaquluzadə).

xatırlanma

xatırlanmaq [xatırlanmax] feil

Yada salınmaq, xatirə gətirilmək, anılmaq, yad edilmək.

xatırlatma

xatırlatmaq [xatırlamax] feil

1. Yadına salmaq. □ Bu xoş ətir nədənsə Mehribana nənəsini xatırlatdı. (H.Seyidbəyli).
2. Andırmaq, oxşamaq, yadına salmaq (oxşar bir şeyi).

xatimə [xa:timə] isim ərəb

1. Son, axır.
2. Kitabın axırına əlavə olunan və əksərən onun xülasə və nəticəsini təşkil edən hissə. □ Xatimədə olan fikirlər.

xatir [xa:tir] isim ərəb

1. İnsanın keçmişdə olmuş bir şeyi yadda saxlama qabiliyyəti; yaddaş, zehin. □ O əhvalat indi də xatirimdədir.
2. Məcazi mənada: könül, ürək, qəlb. □ Ey fəqir, ehtiyacını göstər! İstə məndən, nə xatirin istər! (M.Ə.Sabir).
3. Məcazi mənada: mənlik hissi.
4. Hörmət, sayğı. □ Sənin xatirin üçün.
5. Xatirinə şəklində – hörmət, sayğı əlaməti olaraq. □ Mənə elə gəlir dünyada hər şey; Sənin xatirinə yaranıb ancaq. (Ə.Kürçaylı).

6. Xatirinə şəklində – ..naminə, ..üçün, ..görə, ..uğrunda. □ Sabahın xatirinə.

xatirat [xa:tirat] isim ərəb

1. Xatirdə, yadda qalan şeylər. □ Kəndimizlə bağlı xatiratlar danışdım.
2. Keçmiş hadisələr haqqında şəxsi xatirələrdən ibarət əsər və s. □ Bu, Mustafanın xatirat dəftərçəsindən bir vərəqdir. (Mir Cəlal).

xatircəm [xa:tircəm] sifət ərəb

1. Arxayın, sakit, rahat, asudə. □ Xatircəm həyat.
2. Zərf kimi: arxayln, sakit. □ Xatircəm yaşamaq.

xatircəmlik [xa:tircəmlix'] isim

Arxayınlıq; həyəcan, iztirab, narahatlıq, inamsızlıq olmadığı hal; işin tam uğur və müvəffəqiyyətlə nəticələnəcəyinə arxayın olma. □ Xatircəmlik yaratmaq.

xatircəmliklə [xa:tircəmlix'lə] zərf

Xatircəm halda, rahat-rahat, narahat olmadan, arxayın halda. □ Xatircəmliklə yola salmaq.

xatirə [xa:tirə] isim

1. İnsanın yadında, hafizəsində qoruyub saxladığı hər hansı bir hadisə, iş və s. keçmişdə olmuş hər hansı bir hadisəni, işi və s.-ni xatırladan şey. □ Unudulmaz xatirələr.
2. Bir adam və ya hadisə haqqında yadda qalan şey. □ Qızdan yalnız xoş bir xatirə qalmışdı. (S.Vəliyev).

3. Bir şeydən xatirə qalan, onu xatırladan hadisə və s. haqqında. □ Bu kitab atamdan qalma xatirədir.

4. Xatirində, yadda qalan. □ Ədəbi xatirələr.
5. Keçmiş hadisələr haqqında şəxsi xatirələrdən ibarət əsər və s. □ "Xatirələr"ini çap etdirmək.
6. Yadigar mənasında; yaddaş üçün olan. □ Səndən mənə bir ömürlük xatirə; Məndən sənə nə qalacaq, nə bilim? (M.Araz).

xatun [xa:tun] isim

1. Qadın, xanım. □ İtirilən gənclik üçün artıq həsəd və qısqanclıq xanla xatunu qəribə bir təbə salırdı. (S.Rəhimov).

2. Hörmət və şərəf üçün qadınlara verilən ad; bəyim. □ Bütün xalqın gözü Girdmanın anası Cəvahir xatuna zilləndi. (M.Hüseyn).