Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

darüşşəfa [da:rüşşəfa] isim ərəb

Arxaizm. Məcazi mənada: xəstəxana, şəfa evi.

Eşqin məriziyəm, məni eylər bu qəm həlak,

Darüşşəfayi-vəslinə var indi hacətim. (S.Ə.Şirvani)

darvazaçı [darvazaçı] isim

Darvazanı qoruyan və açıb-bağlayan işçi; qapıçı.

darvazalı [darvazalı] sifət

Darvazası olan. □ Darvazalı həyət. Darvazalı qala.

darvinçi [darvinçi] isim

Darvinizm tərəfdarı. □ Darvinçi alim.

darvinist [darvinis]

darvinizm [darvinizm] isim ingilis

Canlı təbiətin tarixi inkişafı, bütün heyvan növləri və bitki orqanizmlərinin təbii seçim yolu ilə əmələ gəlməsi haqqında nəzəriyyə.

daryarpaq [daryarpax]

daryarpaqlı [daryarpaxlı] sifət

Botanika. Ensiz lansetşəkilli yarpağı olan bitki. □ Daryarpaqlı bitkilər.

dastan [dasdan] isim fars

1. Şifahi xalq ədəbiyyatının epik janrları içərisində qəhrəmanlıq və aşiqanə məzmunda olan, həcmcə ən böyük əsər. □ Qəhrəmanlıq dastanı. Aşiqanə dastan. “Koroğlu” dastanı.
2. Mühüm tarixi hadisələrdən, ya şəxsiyyətlərdən bəhs edən böyük epik əsər; poema; hekayə, nağıl, əfsanə, sərgüzəşt. □ Zəfər dastanı. Müharibə dastanı. Oxuma, ey vəzir, mənə dastan; Qeysərin dağ kimi bir ordusu var. (A.Şaiq).

dastançı [dasdançı] isim

1. Dastan söyləyən, hekayəçi, nağıl danışan. □ Dastançı aşıqlar.
2. Məcazi mənada: çoxdanışan, naqqal, uzunçu.

dastançılıq [dasdançılıx] isim

Dastan söyləmə, hekayəçilik.

daş [daş] isim

1. Təbiətdə parçalar, yaxud böyük və kiçik kütlələr şəklində təsadüf olunan, suda həll olunmayan bərk cisim, süxur; həmin kütlənin tikinti materialı kimi işlədilən ayrı-ayrı kiçik hissəsi, parçası. □ Küçələrə daş döşəmək. Artıq tamah daş yarar, daşı qayıdar baş yarar. (Atalar sözü)
2. Bıçaq və s. itiləmək üçün bülöv, ya daş çarx.
3. Kitabə, başdaşı, qəbirdaşı. □ Ara-sıra ərəb hərfləri ilə yazılan daşlar da nəzərə çarpırdı... (S.Hüseyn)
4. Daşdan düzəldilmiş, daşdan tikilmiş, daşdan hörülmüş, daşdan yonulmuş; daş döşənmiş, daşla örtülmüş. □ Daş ev. Daş hasar. Daş pilləkən. Daş körpü. Daş küçə.
5. Bəzək üçün işlədilən firuzə, yaqut, almaz, brilyant və s.-yə verilən ümumi ad; daş-qaş. □ Sibir daşı. Üzüyün daşı.
6. Dama, nərd və b. oyunlarda ağac, sümük və s.-dən düzəldilmiş fiqurlardan hər biri.
7. Şahmat oyununda piyadalardan əlavə olan səkkiz fiqur. □ Şah şahmat oyununda əsas daş hesab olunur.
8. Hesab sayğacındakı dənələrdən hər biri. □ Hesabdar bir-birinin arxasınca daha üç daş çəkdi.
9. Tərəzi daşı. □ Birkiloluq daş.
10. Tibb.  Bədənin bəzi daxili orqanlarında – böyrəkdə, qara ciyərdə, öd kisəsində və s.-də yığılıb daşlaşan maddə. □ Qara ciyərdə daş əmələ gəlmək. Böyrəyində daş var.
11. Məcazi mənada: rəhmsizlik, mərhəmətsizlik, amansızlıq, çox sərtlik, hissizlik. □ Daş ürək.
12. Məcazi mənada: çox bərk, çox sərt, çox möhkəm şey haqqında (çox vaxt “kimi” sözü ilə). □ Yollar buz bağlayıb, daş kimi bərkimişdi. (M.Hüseyn)
Qeyd: ...daş – bir sıra isimlərə qoşularaq birgəlik, şəriklik bildirir; məs.: yoldaş, sirdaş, silahdaş, məsləkdaş.

daşadöyən [daşadöyən] isim

Zoologiya. Sərçələr dəstəsindən uzunquyruqlu kiçik quş; çaydaçapan.